czwartek, 29 października 2020

Jurków - kościół Przemienienia Pańskiego

 Niewielki kościół w Jurkowie ( powiat brzeski, gmina Czchów), usytuowany przy ruchliwym rondzie, jest budowlą z około 1578 roku. Obecnie pełni funkcję świątyni filialnej parafii w Jurkowie.

 Jest to jednonawowa  budowla drewniana kryta dachem gontowym. Posiada nie wyodrębnione z nawy prezbiterium zamknięte trójbocznie. Nawę poprzedza przedsionek dobudowany w XX wieku.

 

Wnętrze nakrywa strop a ściany obite zostały boazerią. Wyposażenie jest barokowe w tym ołtarz główny pochodzący z XVII wieku.

 

Najcenniejszym zabytkiem kościoła są skrzydła gotyckiego tryptyku z XV wieku z postaciami św. Katarzyny i św. Stanisława ( awersy) i Matki Boskiej Bolesnej oraz Chrystusa Bolejącego ( rewersy) i renesansowy obraz Chrystusa niosącego krzyż.

 

Kościół otacza starodrzew.


widok ogólny

panorama
elewacja południowa

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

elewacja północna

prezbiterium

okna

sygnaturka z datą

ołtarz

sobota, 24 października 2020

Łużna - Pustki- cmentarz wojenny numer 123

Na malowniczym wzgórzu zwanym Pustki w miejscowości Łużna ( powiat gorlicki, gmina Łużna) znajduje się jedno z najciekawszych cmentarnych założeń przestrzennych w Polsce.

 Jest nim cmentarz wojenny numer 123 z czasów I Wojny Światowej, największy cmentarz okresu Wielkiej Wojny w Galicji Zachodniej.

 

Autorem projektu nekropolii jest polski rzeźbiarz Jan Szczepkowski. Na cmentarzu zostali pochowani żołnierze polegli podczas walk, które rozegrały się w rejonie Łużnej w dniach 2 i 3 maja 1915 roku w ramach pierwszej fazy tzw. Operacji Gorlickiej. Bitwa rozegrana pomiędzy wojskami rosyjskimi a sprzymierzoną armią austro-węgierską i niemiecką, zwycięska dla wojsk sprzymierzonych, spowodowała przełamanie frontu i wycofanie wojsk rosyjskich na wschód. Zwycięstwo to okupione zostało jednak ogromnymi stratami po obu stronach. W bitwie zginęło ogółem ponad 1300 żołnierzy.

 

Po zakończeniu walk postanowiono w tym miejscu pochować ofiary bitwy, tworząc na stokach wzgórza rozległą nekropolię.

 

Cmentarz zajmuje obszar ponad 29 hektarów i ma kształt nieregularnego trapezu. Prowadzi do niego od frontu wejście z bramą ( nieczynna) ujętą w dwa słupy zwieńczone stylizowanymi hełmami. Brama jest częścią ogrodzenia wykonanego z kamiennych słupków i drewnianych sztachet. Na wprost wejścia znajduje się pomnik w kształcie kamiennego sarkofagu.

 

Obszar cmentarza podzielony jest na 16 kwater, według przynależności narodowej i pułkowej. Znajduje się tutaj 829 grobów pojedynczych oraz 46 grobów zbiorowych. Każda mogiła ma kamienne obramienie oraz drewniany krzyż. Na cmentarzu spoczywa 1200 żołnierzy narodowości węgierskiej, polskiej, czeskiej i słowackiej oraz Austriacy, Niemcy i Rosjanie. Warto zwrócić uwagę, że w Łużnej pochowano najwięcej żołnierzy węgierskich poza Republiką Węgier.

 

Szczyt wzgórza zdobi imponująca kaplica nazywana gontyną, autorstwa słowackiego architekta Dusana Jurkovica, zaprojektowana z nawiązaniem do stylu starosłowiańskiego i ludowego z rejonu Karpat. Stanowiła ona główny akcent nekropolii. Dwukondygnacyjna gontyna została wzniesiona w 1917 roku na planie krzyża. Wykonano ją z drewna na podstawie kamiennej. Ściany wnętrza zdobiła pierwotnie polichromia i bogata dekoracja rzeźbiarska oraz pokaźna rzeźba Chrystusa dźwigającego krzyż. Niestety kaplica spłonęła w 1985 roku w niewyjaśnionych okolicznościach. Odbudowana została jednak, według zachowanych oryginalnych planów, w roku 2014, ale już bez ołtarza i dekoracji rzeźbiarskiej.

 

Razem z odbudową dawnej kaplicy miała miejsce rewitalizacja całego założenia. Oczyszczono teren z przesłaniających kaplicę- gontynę drzew, wyremontowano alejki oraz uporządkowano mogiły.

widok ogólny

panorama

brama cmentarza

kwatery mogił

cmentarz - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

alejka

tarasy i alejki

rzędy mogił

mogiły

mogiły i gontyna

widok ze wzgórza

żołnierze austro-węgierscy

mogiła zbiorowa

żołnierz niemiecki

żołnierz pochodzenia żydowskiego

mogiły Rosjan

mogiła żołnierza węgierskiego

mogiła żołnierza polskiego

obelisk - dar wojska węgierskiego

tablica na obelisku

mogiła polskiego żołnierza ufundowana przez rodzinę

kamienny krzyż

obelisk nad mogiłą zbiorowa żołnierzy austriackich

jeden z obelisków

obelisk w kształcie kolumny

pomnik z koroną św. Stefana

widok na gontynę

gontyna - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

gontyna-rekonstrukcja

elewacja boczna gontyny

fragment elewacji tylnej

zwieńczenie

drzwi do gontyny

filar

detal

balustrada tarasu

poniedziałek, 19 października 2020

Stara Wieś - kościół Podwyższenia Krzyża Świętego

W centrum miejscowości Stara Wieś ( powiat bielski, gmina Wilamowice), na wzgórzu przy cmentarzu, wznosi się drewniana świątynia otoczona starodrzewiem. 

Kościół powstał z fundacji Krzysztofa Biberstein- Starowiejskiego w 1522 roku ( data na południowym portalu nawy) w stylu późnogotyckim. 

Jest to jednonawowa budowla z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, otoczony sobotami, częściowo zabudowanymi, w których znajdują się stacje Drogi Krzyżowej z 1901 roku. Od zachodu bryłę wzbogaca wieża z tego samego okresu, o konstrukcji słupowej, zwieńczona izbicą ( nieco przekształcona w XIX wieku). Do prezbiterium przylega prostokątna zakrystia a do nawy niewielka kruchta. W XVIII wieku dach nawy zwieńczono baniastą sygnaturką a wnętrze uległo barokizacji. 

W pierwszej połowie XX wieku kościół nieco przebudowano a dach pokryto szpecącym świątynię eternitem, który zmieniono w latach 2000-2001 na gont, tak jak było pierwotnie. 

Okna oświetlają wnętrze tylko od strony południowej. Zwraca uwagę bogata snycerka obramowań okien, ganku przed głównym wejściem oraz portali wejściowych. 

Wnętrze pokrywają stropy a zdobi je renesansowa polichromia z motywem kasetonów. Ściany prezbiterium i nawy pokryte są  polichromią ornamentalną z motywami pilastrów, kotar i roślin. Z pierwotnego wystroju zachowały się dwa portale późnogotyckie z łukiem w kształcie oślego grzbietu. 

W barokowym ołtarzu głównym umieszczono m.in. fragment późnogotyckiego tryptyku z XVI wieku z przedstawieniem Matki Boskiej na złotym tle oraz obraz Ukrzyżowania malowany na desce, również z tego okresu. 

Pod sobotami od strony północnej znajdują się kamienne płyty nagrobne dawnych właścicieli wsi, przeniesione z wnętrza świątyni. 

Kościół sąsiaduje z zabytkowymi budynkami plebanii i dawnej szkoły parafialnej.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne z 1937 roku - Fotopolska

panorama

widok od prezbiterium

prezbiterium- zdjęcie Katalog Sztuki w Polsce t.1

prezbiterium i soboty

elewacja południowa

elewacja południowa- zdjęcie archiwalne  Fotopolska

widok na fasadę

wieża

izbica wieży

widok na elewację północną

wejście

okno

wejście boczne

wnętrze sobót

stacja Drogi Krzyżowej

wnętrze

widok na ołtarz główny

ołtarz główny
ołtarz boczny
tryptyk - fragment

pozostałości starej polichromii
renesansowa polichromia stropu
chór

fragment polichromii roślinnej

polichromia figuralna

belka tęczowa

ambona

chrzcielnica
szafa rzeźbiona

kropielnice


płyta nagrobna w sobotach

napis na płycie

druga płyta nagrobna


epitafium

nagrobki przy kościele

nagrobek

                                                                  dawna szkoła