Opactwo cystersów w Szczyrzycu (
powiat limanowski, gmina Jodłownik) należy do najstarszych kompleksów klasztornych w Polsce.
Ufundowany w 1234 roku przez wojewodę krakowskiego Teodora Cedro z Ruszczy,
początkowo działał w Ludźmierzu, ale około 1243 roku został przeniesiony do
Szczyrzyca, gdzie wzniesiono kościół, klasztor i zabudowania gospodarcze.
Zakon cystersów żył według
określonych zasad. Zakładano klasztory w miejscach ustronnych i zajmowano się
najczęściej rolnictwem i hodowlą, w myśl reguły „ módl się i pracuj”.
Klasztor prze wieki swojego
istnienia był kilkakrotnie grabiony podczas najazdów i trawiony przez pożary.
Na początku XVII wieku całe pierwotne założenie klasztorne było bardzo
zniszczone.
W 1607 roku nowo wybrany opat,
Stanisław Drohojewski, zdecydował o budowie nowego klasztoru i przebudowie
istniejącego, gotyckiego kościoła. Prace modernizacyjne trwały do roku 1644.
Nowy kościół klasztorny, pod
wezwaniem Wniebowzięcia NMP, powstał na fragmentach gotyckich. Wzniesiono go na
planie krzyża łacińskiego z prezbiterium i nawą o równej długości. Jest to
budowla orientowana. Kościół ten, w związku z pożarami, był kilkakrotnie przebudowywany.
Świątynię poprzedza dziedzińczyk z
barokowym portalem. Od południa do kościoła przylegają zabudowania klasztorne,
otaczające kwadratowy wirydarz.
Obok klasztoru znajduje się
spichlerz z XVII wieku, wcześniej służący za mieszkanie opata (dlatego nazywany
Opatówką), w którym od 1954 roku działa muzeum cysterskie.
Po zaborach klasztor został
zdegradowany do rangi przeoratu a majątek cystersów skonfiskowano. Cystersom
pozwolono jedynie prowadzić szkołę elementarną.
Jednak około 1868 roku udało się
odzyskać część dawnych ziem i zakon mógł funkcjonować a w 1918 roku ponownie uzyskał
rangę opactwa.
Podczas okupacji zakonnicy
ukrywali w budynkach klasztoru wielu uchodźców.
Obecnie zakon prowadzi
gospodarstwo rolno-hodowlane.
Jednym z wychowanków cysterskiej szkoły
elementarnej był znany w okresie Młodej Polski pisarz Władysław Orkan. W muzeum
znajduje się sala poświęcona pisarzowi.
Cystersi znani byli także z
produkcji piwa według własnej receptury. Także w Szczyrzycu istniał browar,
który jednak po wojnie znacjonalizowano. Zakonnicy odzyskali go w 1993 roku,
ale kilka lat później, z powodu zadłużenia, browar zamknięto.
 |
| widok ogólny |
 |
| fasada ogrodowa - zdjęcie archiwalne |
 |
| panorama |
 |
| panorama - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC |
 |
| widok z dziedzińca |
 |
| brama |
 |
| brama - zbiory NAC |
 |
| droga na dziedzińczyk |
 |
| widok na fasadę kościoła |
 |
| fasada kościoła |
 |
| szczyt fasady |
 |
| elewacja północna |
 |
| elewacja północna - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC |
 |
| widok na transept |
 |
| tablice pamiątkowe na murze dziedzińczyka |
 |
| tablica pamiątkowa |
 |
| wnętrze |
 |
| wnętrze - zbiory NAC |
 |
| widok na ołtarz główny |
 |
| ołtarz główny |
 |
| stalle |
 |
| gotycki portal |
 |
| ołtarz boczny |
 |
| chór |
 |
| ambona |
 |
| rodzina św. Anny - XVI wiek - MD w Tarnowie |
 |
| chrzcielnica |
 |
| detal chrzcielnicy |
 |
| snycerka drzwi wejściowych |
 |
| zabudowania klasztorne |
 |
| zabudowania klasztorne - zdjęcie archiwalne |
 |
| ozdobny szczyt budynku klasztornego |
 |
| dom Opata |
 |
| portal domu Opata |
 |
| herb nad portalem |
 |
| dawna stacja Drogi Krzyżowej |
 |
| mogiła zakonników |
