Na malowniczym wzgórzu zwanym Pustki w
miejscowości Łużna ( powiat gorlicki, gmina Łużna) znajduje się jedno z
najciekawszych cmentarnych założeń przestrzennych w Polsce.
Jest nim cmentarz wojenny numer 123 z czasów
I Wojny Światowej, największy cmentarz okresu Wielkiej Wojny w Galicji Zachodniej.
Autorem projektu nekropolii jest polski
rzeźbiarz Jan Szczepkowski. Na cmentarzu zostali pochowani żołnierze polegli
podczas walk, które rozegrały się w rejonie Łużnej w dniach 2 i 3 maja 1915
roku w ramach pierwszej fazy tzw. Operacji Gorlickiej. Bitwa rozegrana pomiędzy
wojskami rosyjskimi a sprzymierzoną armią austro-węgierską i niemiecką,
zwycięska dla wojsk sprzymierzonych, spowodowała przełamanie frontu i
wycofanie wojsk rosyjskich na wschód. Zwycięstwo to okupione zostało jednak
ogromnymi stratami po obu stronach. W bitwie zginęło ogółem ponad 1300
żołnierzy.
Po zakończeniu walk postanowiono w tym
miejscu pochować ofiary bitwy, tworząc na stokach wzgórza rozległą nekropolię.
Cmentarz zajmuje obszar ponad 29 hektarów i
ma kształt nieregularnego trapezu. Prowadzi do niego od frontu wejście z bramą ( nieczynna) ujętą w dwa słupy zwieńczone stylizowanymi hełmami. Brama jest częścią
ogrodzenia wykonanego z kamiennych słupków i drewnianych sztachet. Na wprost
wejścia znajduje się pomnik w kształcie kamiennego sarkofagu.
Obszar cmentarza podzielony jest na 16
kwater, według przynależności narodowej i pułkowej. Znajduje się tutaj 829
grobów pojedynczych oraz 46 grobów zbiorowych. Każda mogiła ma kamienne obramienie
oraz drewniany krzyż. Na cmentarzu spoczywa 1200 żołnierzy narodowości
węgierskiej, polskiej, czeskiej i słowackiej oraz Austriacy, Niemcy i
Rosjanie. Warto zwrócić uwagę, że w Łużnej pochowano najwięcej żołnierzy
węgierskich poza Republiką Węgier.
Szczyt wzgórza zdobi imponująca
kaplica nazywana gontyną, autorstwa słowackiego architekta Dusana Jurkovica, zaprojektowana z
nawiązaniem do stylu starosłowiańskiego i ludowego z rejonu Karpat. Stanowiła
ona główny akcent nekropolii. Dwukondygnacyjna gontyna została wzniesiona w 1917
roku na planie krzyża. Wykonano ją z drewna na podstawie kamiennej. Ściany
wnętrza zdobiła pierwotnie polichromia i bogata dekoracja rzeźbiarska oraz pokaźna rzeźba Chrystusa dźwigającego krzyż. Niestety kaplica spłonęła w 1985 roku w niewyjaśnionych okolicznościach. Odbudowana została jednak, według zachowanych oryginalnych planów, w roku 2014, ale już bez
ołtarza i dekoracji rzeźbiarskiej.
Razem
z odbudową dawnej kaplicy miała miejsce rewitalizacja całego założenia.
Oczyszczono teren z przesłaniających kaplicę- gontynę drzew, wyremontowano alejki oraz uporządkowano mogiły.
 |
| widok ogólny |
 |
| panorama |
 |
| brama cmentarza |
 |
| kwatery mogił |
 |
| cmentarz - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC |
 |
| alejka |
 |
| tarasy i alejki |
 |
| rzędy mogił |
 |
| mogiły |
 |
| mogiły i gontyna |
 |
| widok ze wzgórza |
 |
| żołnierze austro-węgierscy |
 |
| mogiła zbiorowa |
 |
| żołnierz niemiecki |
 |
| żołnierz pochodzenia żydowskiego |
 |
| mogiły Rosjan |
 |
| mogiła żołnierza węgierskiego |
 |
| mogiła żołnierza polskiego |
 |
| obelisk - dar wojska węgierskiego |
 |
| tablica na obelisku |
 |
| mogiła polskiego żołnierza ufundowana przez rodzinę |
 |
| kamienny krzyż |
 |
| obelisk nad mogiłą zbiorowa żołnierzy austriackich |
 |
| jeden z obelisków |
 |
| obelisk w kształcie kolumny |
 |
| pomnik z koroną św. Stefana |
 |
| widok na gontynę |
 |
| gontyna - zdjęcie archiwalne - zbiory NAC |
 |
| gontyna-rekonstrukcja |
 |
| elewacja boczna gontyny |
 |
| fragment elewacji tylnej |
 |
| zwieńczenie |
 |
| drzwi do gontyny |
 |
| filar |
 |
| detal |
 |
| balustrada tarasu |
