Zaryszyn - dwór Wielowieyskich

Niedaleko Książa Wielkiego, w niewielkiej wsi Zaryszyn ( powiat miechowski, gmina Książ Wielki) stoi dwór murowany z pierwszej połowy XIX wieku. Pierwotnie budynek dworu był parterowy, na planie prostokąta, z dwoma kolumnowymi portykami w elewacji ogrodowej. Na początku XX wieku na osi środkowej dworu dobudowano piętro, prawdopodobnie z inicjatywy Stefana Wielowieyskiego, ówczesnego właściciela. Po wojnie w dworze mieściła się m.in. szkoła podstawowa. Obecnie dwór wraz z parkiem jest ponownie w rękach prywatnych i trwa w nim remont.

Dwór jest znany z pobytu w nim, w czasie powstania styczniowego w 1863 roku, generała Mariana Langiewicza.

Dwór otacza park, znacznie już przerzedzony.

widok ogólny

fasada

elewacja ogrodowa i portyki

brama

resztki parku

Książ Wielki - kościół św. Ducha

Niedaleko kościoła parafialnego w Książu Wielkim ( powiat miechowski, gmina Książ Wielki), za ogrodzeniem stoi dawny kościół klasztorny zakonu augustianów.

W XIII wieku zakonnicy zostali sprowadzeni tutaj przez wojewodę krakowskiego i ówczesnego właściciela tych dóbr, Spytka z Melsztyna. Gdy przybyli kościół już istniał, wybudowany w latach 1372-1381 a augustianie przejęli nad nim pieczę.

Po kasacie zakonu w 1864 roku przez władze austriackie, zakonnicy opuścili te ziemie.

Z pierwotnej budowli, gotyckiej, zachowało się wielobocznie zamknięte prezbiterium, sklepione żebrowo i ujęte w szkarpy oraz zakrystia, przylegająca do niego od północy. Nawa gotycka zawaliła się na przełomie XVII i XVIII wieku a obecna pochodzi z okresu przebudowy barokowej, która miała miejsce w połowie XVIII wieku. Do prezbiterium od południa przylega zakrystia piętrowa z XIX wieku służąca także jako skarbczyk.

Wewnątrz świątyni umieszczono pięć ołtarzy barokowych. Kościół posiada także chór z XVIII wieku.

Obok kościoła stoi dzwonnica z 1836 roku.

Budynki klasztoru zachowały się do naszych czasów w formie szczątkowej. Pochodziły głównie z XVIII wieku.

widok ogólny

widok na fasadę

fasada

fasada - archiwalne

posąg na fasadzie

prezbiterium i stara zakrystia

stara zakrystia

prezbiterium

wnętrze - Fotopolska

dzwonnica

Książ Wielki - zamek Myszkowskich na Mirowie

Zanim powstała istniejąca do dziś rezydencja w Książu Wielkim ( powiat miechowski, gmina Książ Wielki) istniał w okolicy gród, wzniesiony na przełomie XII i XIII wieku, a w nim dwór obronny. Budowlę tę w XVI wieku strawił pożar.

Wkrótce po pożarze starej warowni, nowy właściciel okolicznych dóbr biskup krakowski Piotr Myszkowski zlecił budowę dla siebie okazałej rezydencji. Nazwano ją „zamkiem na Mirowie”, dla upamiętnienia rodowej siedziby Myszkowskich, czyli zamku w Mirowie na obecnym szlaku Orlich Gniazd.

Zamek w Książu Wielkim powstał w latach 1585-1595 według projektu architekta królewskiego Santi Gucciego ( autor m.in. projektu zamku w Baranowie Sandomierskim oraz nagrobków Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki w Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu).

Była to manierystyczna budowla zaprojektowana na wzór włoskich pałaców wiejskich w typie palazzo in forteca.

Zamek wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta z dwoma ryzalitami na osi, od frontu i od ogrodu. Elewacje dolnych kondygnacji pokrywała rustyka. Całość zwieńczona była dekoracyjnym gzymsem z fryzem z herbami Myszkowskich.

Po bokach zamku postawiono dwa bliźniacze pawilony, które mieściły kaplicę i bibliotekę. Całe założenie usytuowane zostało na wzgórzu i otoczone murami tarasowymi z dwoma basztami.

Przy zamku założono ogrody włoskie o parterowo-tarasowym układzie.

Po śmierci biskupa Myszkowskiego jego spadkobiercą został kasztelan wojnicki Zygmunt Myszkowski, który ustanowił na dobrach w Książu ordynację.

W 1727 roku, po wygaśnięciu rodu Myszkowskich, majątek został przejęty przez ród Wielopolskich, ale Książ Wielki nie został ich główną siedzibą.

Za czasów tej rodziny zamek był kilkakrotnie przebudowywany, między innymi w duchu baroku. Jeszcze w XVIII wieku usunięto manierystyczny gzyms i podniesiono ryzalit o jedno piętro.

Po insurekcji kościuszkowskiej, gdy stacjonowały tu wojska carskie, zamek uległ znacznej dewastacji.

W latach 40-tych XIX wieku, ordynat Aleksander Wielopolski postanowił całkowicie przebudować zamek w duchu neogotyckim. Brak funduszów zatrzymał realizację tego projektu. Zdołano jednak przebudować dwie kondygnacje oraz nadać ryzalitowi neogotyckie flankowanie.

W takim stanie zamek zachował się do dzisiaj. Z pierwotnego założenia przetrwało jednak wiele detali m.in. portale i obramienia okienne, boczne pawilony oraz kurtyna obronna i resztki bastionów. W kaplicy zachowała się także manierystyczna dekoracja groteskowa.

Zamek, od czasów zaniechania ostatniej przebudowy, funkcjonował okazjonalnie jako letnia rezydencja.

Po wojnie i upaństwowieniu majątku, budynek oddano na cele oświatowe. Obecnie także w murach zamku mieści się Zespół Szkół.

widok ogólny

rycina

fasada - zdjęcie CBN Polona

ryzalit frontowy

widok na ryzalit frontowy

neogotyckie zwieńczenie ryzalitu

detal neogotycki

elewacja ogrodowa

ryzalit ogrodowy

elewacja boczna

barokowe zwieńczenie

boniowanie

okno renesansowe

kaplica

kaplica - zdjęcie archiwalne

arkady kaplicy

portal kaplicy

zwieńczenie portalu

kolumna kaplicy

widok na kaplicę

widok na kaplicę - zdjęcie archiwalne

biblioteka

portal biblioteki

park

wazon barokowy w parku

Książ Mały - kościół Narodzenia NMP

Murowany kościół w Książu Małym ( powiat miechowski, gmina Książ Wielki) był wzmiankowany już w XIV wieku. Obecną świątynię wzniesiono na przełomie XIV i XV wieku w stylu gotyckim. W latach 1565-1583 kościół zamieniono na zbór kalwiński a następnie uległ on dewastacji. Także późniejsze przebudowy zatarły pierwotny charakter budowli. Zwłaszcza przebudowa, która miała miejsce w latach 1870- 1886 zaważyła na obecnym wyglądzie kościoła. Wydłużono wówczas korpus i dobudowano kaplicę. Zmieniono także wygląd elewacji.

Z pierwotnej gotyckiej budowli stosunkowo najlepiej zachowało się gotyckie, wieloboczne prezbiterium ujęte w szkarpy a także ostrołukowe portale.

Wnętrze kościoła, przykryte stropem, posiada wystrój barokowy. Zachowało się także kilka cennych, renesansowych i barokowych epitafiów, w tym najcenniejsze epitafium drewniane z postacią Śmierci i Czasu, wykonane w 1710 roku przez krakowskiego snycerza J. Hankisa. Jest to jedno z dwóch zachowanych w Polsce takich epitafiów.

Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica z ok. 1724 roku o konstrukcji słupowej. Dach dzwonnicy, z ośmioboczną wieżyczką - latarnią, jest nowszy.

Kościół otacza murowane ogrodzenie.

widok ogólny

fasada

widok na prezbiterium

prezbiterium

kruchta

portal wejściowy

sygnaturka

wnętrze

portal ostrołukowy

drewniane epitafium

chrzcielnica

epitafium i herb na elewacji

epitafium

herb

dzwonnica

dzwonnica i ogrodzenie