gatoma - na tropie zabytków: gmina Gnojnik

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą gmina Gnojnik. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 21 lipca 2020

Gnojnik - kościół św. Marcina

Fundatorem gotyckiego, murowanego kościoła w Gnojniku ( powiat brzeski, gmina Gnojnik) był Marek Żegota, ówczesny właściciel miejscowości, kanonik krakowski i kustosz kolegiaty sandomierskiej. Świątynia wzniesiona została w 1380 roku a konsekrowana dwa lata później.

Jest to budowla o charakterze obronnym, murowana z kamienia i otynkowana. Posiada jedną nawę, krótkie, trójbocznie zakończone prezbiterium z zakrystią oraz wieżę od zachodu. Na zewnątrz bryła kościoła opięta jest szkarpami a w górnej partii ścian widoczne są liczne otwory strzelnicze.

W latach 1575-1617 świątynię przejęli arianie i zamienili m.in. na spichlerz.

Po odzyskaniu przez katolików została wyremontowana. Na początku XX wieku dokonano jej przebudowy w duchu neogotyku. Nadbudowano wówczas wieżę, przebudowano dachy oraz wzniesiono wieżyczkę na sygnaturkę. W 1963 roku dodano do nawy, od południa, murowana kruchtę.

Z okresu gotyku zachowało się między innymi sklepienie krzyżowo-żebrowe prezbiterium, kamienne, ścienne tabernakulum w prezbiterium oraz ostrołukowy portal od południa ozdobiony pinaklami i maswerkami.

Wyposażenie wnętrza świątyni pochodzi z epoki baroku i rokoka a polichromia z z przełomu XIX/XX wieku oraz z roku 1963. Na uwagę zasługuje polichromowana drewniana balustrada chóru, rokokowa ambona oraz epitafia.

Ciekawym elementem są stacje Drogi Krzyżowej, powstałe w XIX wieku a umieszczone na zewnętrznych ścianach kościoła. Mają one postać prostokątnych nisz zamykanych drewnianymi drzwiczkami.

widok ogólny

panorama

kościół wśród drzew

zdjęcie archiwalne - Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t.1

prezbiterium

szkarpy

dawne okno gotyckie

Ogrojec przy prezbiterium

elewacja południowa

elewacja północna

widok na wieżę

wieża

okna wieży

otwory strzelnicze

kruchta południowa

portal wejściowy

figurka w fasadzie

epitafium

detal

wnęka dawnej stacji Drogi Krzyżowej

gotyckie tabernakulum- zdjęcie Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t.1

sobota, 5 października 2019

Biesiadki - kościół św. Mateusza

Początek historii parafii w Biesiadkach ( powiat brzeski, gmina Gnojnik) datuje się na wiek XII, jednak została ona zniesiona w XVI wieku przez biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego. Na nowo parafię reaktywowano w 1840 roku.

Obecny kościół drewniany powstał w 1661 roku z wykorzystaniem elementów wcześniejszej świątyni gotyckiej, pochodzącej z XV wieku a zniszczonej w 1657 przez wojska siedmiogrodzkie.

Barokowy, lecz nawiązujący do gotyku, budynek usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu i składa się z trójnawowego korpusu ( przedłużonego w 1936 roku) i zamkniętego trójbocznie prezbiterium. Od zachodu do nawy przylega trzykondygnacyjna wieża z przedsionkiem, zwieńczona hełmem z latarnią. Ostatnia kondygnacja wieży i zwieńczenie pochodzą z 1936 roku, gdy kościół rozbudowano. W ścianach wieży, we wnękach, umieszczono ludowe rzeźby świętych.

Bryłę świątyni od południa wzbogaca kruchta a od północy zakrystia przy prezbiterium i wieloboczna kopułowa kaplica z 1936 roku.

Ściany kościoła są szalowane a dach pokryty gontem. Przy wejściu do świątyni zwraca uwagę ostrołukowy portal ze starymi okuciami pochodzący z poprzedniego kościoła.

Wnętrze nakrywa pozorne sklepienie kolebkowe ( prezbiterium i nawa główna) a nawy boczne płaski strop. Ściany i stropy ozdabia polichromia figuralno-ornamentalna z 1938 roku, nawiązująca do wzorów podhalańskich. W barokowym ołtarzu głównym znajduje się późnogotycka rzeźba Piety z XVI wieku. Gotyckie figury Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty możemy zobaczyć także na belce tęczowej.

Kościół otacza drewniane ogrodzenie z podmurówką.

widok ogólny

kościół i ogrodzenie

panorama

otoczenie

widok na elewację południową

elewacja południowa zdjęcie archiwalne - Fotopolska

elewacja południowa

elewacja północna

kaplica

widok na prezbiterium

prezbiterium

Ukrzyżowanie na ścianie prezbiterium

wieża

zwieńczenie wieży

figury świętych

sygnaturka

wnętrze

widok na ołtarz główny

polichromia

chór

chrzcielnica

kropielnica

piątek, 25 kwietnia 2014

Gosprzydowa - kościół p.w. św. Urszuli

Kilka kilometrów od Lipnicy Murowanej, w kierunku miejscowości Gnojnik, leży wieś Gosprzydowa ( powiat brzeski, gmina Gnojnik). W środku wsi stoi drewniana, barokowa świątynia p.w. św. Urszuli wzniesiona w 1694 lub 1697 roku z fundacji Wieloglowskich. Kościół powstał na miejscu wcześniejszej świątyni z XV wieku.

Jak wiele świątyń drewnianych jest to budowla jednonawowa, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium, oszalowana i pokryta dachem z gontu, z umieszczoną na dachu sygnaturką. Od północy przylega do prezbiterium zakrystia a od południa kwadratowa kaplica. Nawę kościoła otaczają soboty.

Wnętrze kościoła, nakryte stropem kolebkowym, zdobi XIX wieczna polichromia. Znajdują się tutaj cztery barokowe ołtarze w tym jeden bardzo ciekawy z dekoracją z winogron. Na uwagę zwraca XV- wieczna chrzcielnica z herbem "Starykoń", pochodząca z poprzedniej budowli.

Obok kościoła stoi XVIII wieczna, drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, nakryta gontowym dachem namiotowym.

Kościół w Gosprzydowej jest rzadkim na Podkarpaciu przykładem barokowej, drewnianej architektury sakralnej. Po ostatnim remoncie w 2005 roku wygląda na bardzo zadbany.

Obok zachowała się, prawdopodobnie pochodząca z I połowy XX wieku, organistówka.