Zamek wzniesiony we wsi Babice ( powiat chrzanowski, gmina Babice) na wzgórzu
Lipowiec, został zbudowany na miejscu wcześniejszej warowni drewnianej (
XII-XIII wiek), chroniącej ważny szlak handlowy prowadzący z Krakowa na Śląsk.
W połowie XIII wieku niewielka warownia przechodzi, dzięki staraniom biskupa
Jana Prandoty, na własność biskupów krakowskich.
Pod koniec XIII wieku, gdy zamkiem
władał biskup Muskata, powstaje kamienna okrągła wieża (stołp), studnia oraz
drewniane zabudowania gospodarcze. Muskata chronił się w zamku kilkakrotnie
przed wojskami Władysława Łokietka, którego był zagorzałym przeciwnikiem.
Znaczna rozbudowa warowni miała
miejsce w wiekach XIV i XV, gdy stała się ona rezydencją biskupów krakowskich. Powstał
wówczas zamek gotycki typu wyżynnego. Połączono, osobną wówczas, wieżę z nowym,
kamiennym pięciobocznym, nieregularnym korpusem, zwanym dzisiaj zamkiem górnym. Znajdowały
się w nim pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne. W środku korpusu mieścił
się dziedziniec wewnętrzny. Wieża została znacznie podwyższona i przystosowana
dla broni artyleryjskiej. Obronność zwiększała, obiegająca zamek, fosa z
drewnianym mostem. W zamku znajdowała się także kaplica. Poniżej, od strony połdniowo -
wschodniej, założono zaplecze gospodarcze, czyli podzamcze.
Zamek zaczął pełnić rolę warowni
nadgranicznej oraz punktu obronnego, strzegącego szlaku handlowego. Ponadto
biskupi zaczęli wykorzystywać go także jako więzienie dla duchownych.
W XV wieku rozbudowano system
murów obronnych, obejmując nimi także podzamcze.
Wiek XVI to okres znacznej
rozbudowy funkcji więziennej zamku, w związku z rozwojem ruchu reformacyjnego
na ziemiach polskich. Ze względu na wzrost liczby więźniów duchownych
„ zarażonych” wpływami heretyckimi, dobudowano więcej cel więziennych. Za wyjątkiem zmian we wnętrzach,
zasadnicza bryła budowli nie zmieniła się.
W połowie XVI wieku, rezydencja
biskupów krakowskich została przeniesiona do Siewierza.
Po tym fakcie nastąpił powolny
zmierzch budowli. Znacznych zniszczeń dokonał pożar, który wybuchł w 1629 roku.
Spłonęło wówczas drewniane podzamcze oraz część zamku górnego. Następną
katastrofę przyniósł najazd szwedzki i zajęcie twierdzy przez wojska szwedzkie
w latach 1655-1657. Wycofujące się wojska podpaliły zamek.
Mimo tych zniszczeń budowla nadal
pełniła, po pewnych remontach, rolę więzienia. Jednak było to już wiezienie o
łagodniejszym rygorze, czyli dom poprawczy dla księży. Z tego okresu pochodzi szeroka
klatka schodowa oraz, prawdopodobnie, tynki na murach.
W 1789 roku zamek przejęły władze
austriackie i zamknęły wiezienie.
Wkrótce warownia znalazła się w
rękach prywatnych i była częściowo, mimo pożaru w roku 1800, zamieszkała aż do
połowy XIX wieku. Po jej opuszczeniu przez
ostatnich mieszkańców popadł w ruinę.
Dopiero po II wojnie światowej
podjęto prace restauracyjne, przystosowując obiekt, jako trwałą ruinę, dla ruchu turystycznego.
Ostatnia renowacja obiektu miała miejsce
kilkanaście lat temu, co znacznie poprawiło wygląd zamku. Stał się on jedną
z dużych atrakcji turystycznych regionu oraz uzupełnieniem, leżącego u stóp
warowni, skansenu w Wygiezłowie.
Najsłynniejszym więźniem Lipowca
był jeden z czołowych ideologów Reformacji, włoski teolog Franciszek Stankar.
Stankar został osadzony w tutejszym wiezieniu w 1550 roku, ale wkrótce udało mu
się zbiec, dzięki pomocy przyjaciół.
Wokół ucieczki teologa urosła
legenda, która mówi, że w tej ucieczce pomogła, zakochana w nim, córka dozorcy
więzienia. Po ucieczce uczonego dziewczyna, podobno, popełniła samobójstwo,
skacząc z wieży w stroju ślubnym. Odtąd pojawia się na zamku jako Biała Dama.
Z funkcją więzienną warowni wiąże
się jeszcze jedna legenda o czarnej karecie, która zajeżdża nocą do zamku.
Następnie wysiada z niej dostojnik kościelny i wchodzi do zamku. Zaraz potem
skutego duchownego wywlekają oprawcy w niewiadomym kierunku.
 |
| widok ogólny |
 |
| widok ogólny - zdjęcia Muz. Nar. w Krakowie |
 |
| panorama |
 |
| panorama - zdjęcie NAC |
 |
| widok z lotu ptaka - zdjęcie NAC |
 |
| widok z drogi |
 |
| wieża |
 |
| przedbramie |
 |
| cele więzienne |
 |
| skrzydło północne |
 |
| widok na wieżę |
 |
| klatka schodowa |
 |
| dziedziniec wewnętrzny |
 |
| herb na ścianie dziedzińca |
 |
| herb |
 |
| wnętrze |
 |
| jedna z sal |
 |
| kaplica |
 |
| korytarz |
 |
| cela Stankara |
 |
| herb Abdank |
 |
| widok z wieży |
