Kryspinów - pałac

Obecny budynek pałacu w Kryspinowie (powiat krakowski, gmina Liszki) powstał na miejscu wcześniejszej budowli z przełomu XVIII i XIX wieku.

Majątek do 1816 roku należał do Opactwa w Tyńcu. Następnymi właścicielami zostali, drogą kupna, Żeleńscy. Na przełomie XIX i XX wieku majątek dziedziczy dotychczasowy zarządca majątków Żeleńskich Jan Skirliński. W 1897 roku Skirliński zmienia nazwę miejscowości ze Śmierdzącej (od zapachu z pobliskich bagien) na Kryspinów, aby uczcić pamięć swojego dobroczyńcy, któremu zawdzięczał wykształcenie - Kryspina Żeleńskiego oraz jego syna Wita, od którego majątek otrzymał.

Jan Skirliński dokonał gruntownej przebudowy pałacu w stylu eklektycznym- neorenesansowym, według projektu Zygmunta Hendla.

Powstała murowana, piętrowa i podpiwniczona rezydencja na planie prostokąta z parterową dobudówką od strony wschodniej. Do pałacu prowadzi, niesymetrycznie umiejscowione, wejście z kolumnowym portykiem i balkonem. Od strony ogrodu znajduje wieloboczny wykusz mieszczący salon. Elewację zachodnią wieńczy ozdobny dwukondygnacyjny szczyt z niszami ( dawniej były także wazony) . Budynek nakrywa dach dwuspadowy z ozdobnymi lukarnami.

Jan Skirliński nie miał dzieci i w 1910 roku majątek został sprzedany rodzinie Suskich z Krakowa. Ich spadkobiercy byli ostatnimi przedwojennymi właścicielami pałacu. Po wojnie funkcjonował tutaj Dom Dziecka i Państwowy Ośrodek Maszynowy.

Pałac powrócił do spadkobierców przedwojennych właścicieli w latach 90-tych. Niestety nie mają oni pomysłu na jego zagospodarowanie i budynek, opuszczony, niszczeje.

widok na elewację ogrodową z wykuszem

elewacja ogrodowa i zachodnia

dobudówka

dobudówka - archiwalne - Fotopolska

elewacja zachodnia i ozdobny szczyt

szczyt elewacji zachodniej

balkon nad wejściem głównym

Morawica - kościół św. Bartłomieja

Zespół kościoła parafialnego w Morawicy ( powiat krakowski, gmina Liszki) usytuowany jest na dawnym wzgórzu zamkowym, gdzie dawniej wznosił się gotycki zamek Tęczyńskich a wcześniej XI-wieczne palatium.

Zespół składa się z murowanego kościoła, dzwonnicy oraz plebanii i ogrodzenia.

Świątynia reprezentuje styl późnobarokowy i powstała w latach 1743-1748 roku z fundacji rodzin Czartoryskich i Sieniawskich, zastępując wcześniejszy skromny kościół gotycki.

Jej projektantem był włoski architekt Franciszek Placidi.

Jest to jednonawowa budowla z prezbiterium zakończonym półkolistą absydą. Prezbiterium towarzyszą zakrystie, w tym jedna z XIX wieku pełniąca funkcje skarbczyka.

Wnętrze nawy przykrywa sklepienie kolebkowe z żagielkami. Ściany podzielone są pilastrami z bogato rzeźbionymi głowicami. Nad pilastrami biegnie gzyms z metalowa balustradą.

Na jednolite stylowo wyposażenie składa się pięć ołtarzy w tym cztery boczne, ambona, drewniane ławki kolatorskie oraz kamienne portale z medalionami. Wcześniejsza jest chrzcielnica z czarnego marmuru. Dzieło to pochodzi z XVII wieku.

Wejście do świątyni tworzy barokowy portal z czarnego marmuru dębnickiego z herbami fundatorów kościoła.

Z czasów powstania kościoła pochodzi murowana dzwonnica arkadowa z trójkątnym szczytem.

Ciekawym budynkiem jest starsza od opisywanej świątyni plebania. Budynek ten, przerobiony w XIX wieku,  zawiera w sobie pozostałości dawnego zamku Tęczyńskich oraz jednego z najstarszych w Polsce palatium. W 2019 roku odsłonięto fragment romańskiego portalu oraz fundament palatium. Na plebanii zachowała się tablica fundacyjna plebanii z 1666 roku.

W obrębie murów kościelnych zachowała się kaplica rodziny Szybalskich z XIX wieku a na cmentarzu poniżej murowana kaplica Radziwiłłów z podkrakowskich Balic.

widok ogólny

panorama

prezbiterium

elewacja północna

fasada

fragment fasady z zegarem

portal główny

herby fundatorów kościoła

okna

wnętrze

ołtarz główny

ambona

chór

widok na plebanię od strony kościoła

 plebania

mur romański

fragment portalu romańskiego

odkrywka muru

dzwonnica

kaplica Szybalskich

wnętrze kaplicy

nagrobek

kaplica Radziwiłłów na cmentarzu

Morawica-dwór

Od XIX wieku dobra Morawica ( powiat krakowski, gmina Liszki) należały do rodziny Potockich. Znajdował się tutaj, niezachowany, drewniany dwór- siedziba zarządcy dóbr.

W latach 30-tych XX wieku powstał obecny, murowany dwór.

Jest to budynek o charakterze willi w stylu dworkowym. Wzniesiony jest na planie prostokąta z kolumnowym gankiem i dachem wielopołaciowym, krytym dachówką.

W 1939 roku dwór przeszedł na własność rodziny Jaworowskich, która budynek nieco zmodernizowała.

Po wojnie majątek wraz z dworem uległ wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa. Mieściły się w nim mieszkania, urzędy a obecnie funkcjonuje szkoła podstawowa..

Na ścianie ganku wmurowano pamiątkową tablicę poświęconą kpt. pilotowi Mieczysławowi Medweckiemu, który zginął dnia 01 września 1939 roku jako pierwszy polski pilot, w czasie II Wojny Światowej. Jest pochowany na cmentarzu w Morawscy.

widok ogólny

panorama

widok na fasadę

fasada

ganek z balkonem

balustrada balkonu

elewacja ogrodowa

szczyt ryzalitu

okno

elewacja boczna

tablica pamiątkowa

budynek gospodarczy

Piekary - neogotycki pałac

Niedaleko Liszek, w miejscowości Piekary (powiat krakowski, gmina Liszki) znajduje się jedna z najpiękniejszych budowli neogotyckich w Polsce.

Wzniesiona w latach 1857-1865, na zlecenie ówczesnego właściciela Piekar, znanego polityka, Alfreda Milieskiego, rezydencja ma charakter willi. Autorem projektu był znany krakowski architekt Filip Pokutyński. Przy tworzeniu projektu, architekt wykorzystał mury wcześniejszej budowli, z czasów Żeleńskich.

Pałac w Piekarach zaprojektowano we włoskim stylu neogotyckim z elementami neorenesansu. Bryła budynku ma kształt nieregularny. Ożywiona jest ponadto ryzalitami i piękną ośmioboczną wieżą w jednym z narożników. Budowlę wzbogacają tarasy oraz wieńczący całość krenelaż z małymi wieżyczkami.

Plan pałacu był bardzo przemyślany a wykonanie odznacza się dużą starannością.

Również wnętrze pałacu przyciągało uwagę dbałością o detale i bogactwem elementów, poczynając od ozdobnych stropów, wsporników, balustrad, drzwi po wykończenie obramień okien.

Rezydencję otaczał park w stylu romantycznym.

Pałac w Piekarach już u współczesnych wzbudzał zachwyt i nazywany był „ ozdobą okolicy”.

Spadkobiercy Alfreda Milieskiego, w wyniku zadłużenia majątku z powodu prowadzenia rozrzutnego trybu życia, zmuszeni byli go sprzedać w roku 1934 rodzinie Braunów.

Nowi właściciele przeznaczyli pałac na szpital dla nerwowo chorych.

W czasie wojny majątek został przejęty przez okupanta a po wojnie znacjonalizowany. Decyzja o nacjonalizacji mogła być także podyktowana tym, że podejrzewano rodzinę Braunów o kolaborację z Niemcami. Po przejęciu budynku umieszczono w nim szkołę a później inne instytucje, m.in. szpital psychiatryczny.

Powojenni użytkownicy nie dbali o zabytek, który ulegał dewastacji.

W 1995 roku, w kilka lat po opuszczeniu go przez szpital psychiatryczny, pałac wraz z parkiem i budynkami towarzyszącymi został sprzedany przez gminę Liszki w ręce prywatne. Decyzję o sprzedaży obiektu zaskarżyli jednak spadkobiercy rodziny Braunów, przedwojennych właścicieli. W 2001 roku sprzedaż została unieważniona.

Obecnie toczy się proces o odszkodowanie dla prywatnych nabywców posiadłości, których umowa sprzedaży została unieważniona.

Tymczasem pałac wraz z parkiem i zabudowaniami gospodarczymi coraz bardziej niszczeje.

widok ogólny

grafika

zdjęcie z około 2000 roku

panorama

elewacja główna i wejście

elewacja boczna

fragment wejścia bocznego

elewacja z tarasem

taras

krenelaż

wieża

zwieńczenie wieży

spichlerz

pozostałość parku