poniedziałek, 4 października 2021

Lanckorona - ruiny zamku

Na Wzgórzu Lanckorońskim w Lanckoronie ( powiat wadowicki, gmina Lanckorona) wznoszą się pozostałości dawnego zamku. Zamek został wniesiony w połowie XIV wieku przez króla Kazimierza Wielkiego jako strażnica do obrony pobliskiej granicy pomiędzy ziemią krakowską a księstwem oświęcimskim.

 Przez wieki warownią zarządzali burgrabiowie wywodzący się z różnych rodów.

 

W XVI wieku miejscowość wraz z zamkiem stała się własnością Mikołaja Zebrzydowskiego,  fundatora pobliskiej Kalwarii. Ród Zebrzydowskich panował na zamku do połowy XVIII wieku i w tym czasie był okupowany m.in. przez wojska szwedzkie podczas Potopu. Po ich odejściu Zebrzydowscy wzmocnili zamek i dobudowali wieżę nad bramą.  


W 1768 roku lanckoroński zamek zostaje zajęty przez konfederatów barskich i wzmocniony przez budowę fortyfikacji bastionowych.

 

Po pierwszym rozbiorze Polski warownię zajęły wojska austriackie a władze umieściły w nim więzienie. Po przeniesieniu więzienia do pobliskich Wadowic zamek zaczął popadać w ruinę a w 1884 roku rozpoczęto jego rozbiórkę.

 

W latach 1963-1975 Towarzystwo Przyjaciół Lanckorony rozpoczęło badania ruin a obecnie mury zamku są  zabezpieczone i częściowo zrekonstruowane.

 

Prowadzone badania archeologiczne pozwoliły odtworzyć pierwotny wygląd warowni.

 

Była to gotycka budowla założona na planie regularnego prostokąta, z dwiema basztami od strony południowej, połączonymi murem kurtynowym. Pozostałe boki zajmowały skrzydła mieszkalne i gospodarcze otaczające dziedziniec wewnętrzny. Od wschodu prowadziła do zamku brama z mostem nad suchą fosą. Całość otaczał podwójny parkan z drewna wypełniony ziemią.



widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

widok na stronę południową

fragment baszty
mury

okno
wjazd
widok na dziedziniec
ruiny
ruiny i mury
dziedziniec ze studnią
widok na część mieszkalną
dawne pomieszczenie mieszkalne
ciosy kamienne
fragment wieży
pozostałość kaplicy
łuk kaplicy
fragment portalu
taras widokowy
lapidarium
fosa
dołki ogniowe

środa, 29 września 2021

Łapsze Niżne - kościół św. Kwiryna

Murowany kościół w Łapszach Niżnych ( powiat nowotarski, gmina Łapsze Niżne)  został wzniesiony około 1310 roku w stylu gotyckim. Wkrótce przekazano go w administrację  zakonowi bożogrobców z Miechowa, którzy zarządzali nim do drugiej połowy XVIII wieku.

Jest to świątynia jednonawowa z trójbocznie zamkniętym, oszkarpowanym  prezbiterium, nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym ( żebra drewniane). Do prezbiterium przylega od północy późniejsza zakrystia. Szerszą nawę, przykrytą stropem, poprzedza od zachodu, dobudowana w epoce baroku, wieża nakryta hełmem. Od południa przylega do nawy współczesna wieży kruchta.

Pierwotnie kościół przykrywał dach z gontu, obecnie jest to blacha.

Wystrój wnętrza świątyni pochodzi z epoki późnego baroku. Strop korpusu pokrywa polichromia z 1714 roku.

Z czasów powstania budowli zachował się gotycki portal ostrołukowy.

Obecnie kościół znajduje się pod opieka zakonu pijarów.

Na zewnątrz, przy ścianie nawy znajduje się grób zamordowanego w 1920 roku prof. Józefa Wiśmierskiego.

widok ogólny
elewacja południowa

elewacja północna

widok od prezbiterium

wieża

zwieńczenie wieży

data renowacji

wnętrze

wnętrze- zdjęcie archiwalne- CBN Polona

ołtarz główny

fragment polichromii stropu
Madonna Z Dzieciątkiem - ok. 1410-  obecnie Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie

schody

grób Józefa Wiśmierskiego

inskrypcja na nagrobku

piątek, 24 września 2021

Harmęże - dwór Zwillingów

Budynek murowanego dworu w Harmeżach ( powiat oświęcimski, gmina Oświęcim ) powstał prawdopodobnie w połowie XIX wieku w stylu klasycystycznym

 

Wzniesiony został na planie prostokąta z bocznymi ryzalitami, jako budowla dwukondygnacyjna nakryta dachem dwuspadowym. N środku fasady, podzielonej półkolumnami w wielkim porządku,  usytuowano wejście główne z portykiem ( bez przyczółku).

 

Obecny wygląd dworu to efekt przebudowy dokonanej głównie przez Niemców w latach 1943-1944 oraz odbudowy po podpaleniu przez uciekającego okupanta i adaptacji budynku na szkołę ( stąd duże okna).  Szkoła funkcjonuje w dworze do dzisiaj.

 

Przy dworze zachowały się pozostałości dawnego parku krajobrazowego.

 

Harmeże podczas okupacji funkcjonowały podobozy obozu koncentracyjnego Auschwitz co doprowadziło do wysiedlenia mieszkańców miejscowości.


widok ogólny

fasada

fragment fasady

portyk wejściowy

szczyt ryzalitu

kolumny

elewacja ogrodowa

park

tablica pamiątkowa

niedziela, 19 września 2021

Żywiec - konkatedra Narodzenia NMP

Obecny murowany kościół parafialny w Żywcu ( powiat żywiecki, gmina Żywiec) został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku w stylu gotyckim. Składał się z nawy i wielobocznie zamkniętego prezbiterium, opiętego szkarpami. 

Wiek później został rozbudowany z inicjatywy rodziny Komorowskich, ówczesnych właścicieli tych terenów. W latach 1515-1542 przedłużono nawę a prezbiterium nakryto sklepieniem sieciowym. Około 1580 roku ponownie przedłużono nawę i rozpoczęto budowę kamiennej wieży w stylu renesansowym, według projektu włoskiego architekta. Wieża u szczytu ozdobiona jest arkadową loggią a z czasem nakryta została barokowy hełmem. Kilkanaście lat później od strony północnej pojawiła się kaplica kopułowa, pełniąca rolę kaplicy grobowej rodziny Komorowskich. 

W wieku XVII od strony wschodniej dobudowano Ogrojec.

W 1711 roku, po pożarze świątyni,  rodzina Wielopolskich ufundowała barokowy wystrój wnętrza a w prezbiterium, po podniesieniu murów ścian, pojawiło się sklepienie kolebkowe z lunetami i zmieniono kształt okien. Okna ostrołukowe i sklepienie sieciowe zostało odtworzone częściowo tylko w nawie.

W 1929 roku do nawy od południa dobudowano neorenesansową kaplicę grobową Habsburgów.

Do wnętrza kościoła prowadzą dwa renesansowe portale kamienne z piaskowca. Z tego okresu pochodzi także chrzcielnica. Ze starszych elementów wyposażenia warto wspomnieć o gotyckiej płaskorzeźbie Zaśnięcia Matki Boskiej z około 1500 roku umieszczonej w tryptyku w jednym z ołtarzy bocznych.

W 1992 roku kościół został podniesiony do rangi konkatedry.

Świątyni towarzyszy kamienna dzwonnica z XVIII wieku wzniesiona na planie kwadratu i nakryta dachem namiotowym.

widok ogólny

panorama-zdjęcie archiwalne

widok na wieżę

wieża - zbiory NAC

kopuła kaplicy i wieża

wieża

loggia na wieży

prezbiterium z Ogrojcem

kaplica Komorowskich

kaplica Habsburgów

elewacja południowa

elewacja północna

wnętrze

sklepienie sieciowe

renesansowa chrzcielnica

ambona

kopuła kaplicy Komorowskich

ołtarz w kaplicy

wnętrze kaplicy Habsburgów

tryptyk

płaskorzeźba tryptyku

portal boczny

portal główny

dzwonnica

figura przy kościele