piątek, 13 maja 2016

Oświęcim - synagoga

W Oświęcimiu ( powiat oświęcimski, gmina Oświęcim) zachowała się do czasów współczesnych jedna synagoga. Jest to synagoga Chewra Lomdei Misznajot, pełniąca pierwotnie rolę domu modlitwy.

Wzniesiono ją z kamienia, na planie prostokąta w latach 1913-1918. Wewnątrz znajdowała się duża sala modlitewna, bogato wyposażona. Od strony północnej, do korpusu głównego, przylegało mniejsze pomieszczenie pełniące funkcję babińca. Synagoga ma nieregularnie rozmieszczone okna, zakończone półkoliście lub łukiem odcinkowym. Budynek nakryty jest dachem dwuspadowym. W części dla mężczyzn zachowały się dwie zabytkowe tablice.

Bożnica funkcjonowała do roku 1939, do momentu wkroczenia wojsk niemieckich do miasta.

Podczas wojny została zdewastowana i zamieniona na magazyn amunicji.

Po wojnie bożnica przez kilka lat ponownie pełniła swoją pierwotną funkcję. Jednak po roku 1955, gdy Żydzi wyjechali z miasta, została opuszczona a wyposażenie wywiezione.

W 1977 roku budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa.

W 1998 roku synagoga została przekazana Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku Białej a w kilka miesięcy później przeszła na własność żydowskiej fundacji z Nowego Jorku. Fundacja ta przeprowadziła remont budynku i przywróciła go do pierwotnego stanu.

Obecnie jest to dom modlitwy oraz muzeum.

widok ogólny

fasada

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

elewacja boczna

okno

wnętrze - zdjęcie Fotpolska

niedziela, 8 maja 2016

Chronów - kościół św. Ducha

Niedaleko Nowego Wiśnicza w miejscowości Chronów ( powiat bocheński, gmina Nowy Wiśnicz) znajduje się drewniana świątynia z XVII wieku. Wzniesiono ją w 1685 roku na miejscu poprzedniego kościoła, również drewnianego.

Budowla jest orientowana i składa się z trójnawowego korpusu oraz trójbocznie zamkniętego, węższego prezbiterium. Podczas późniejszych przebudów nawę od zachodu wydłużono tak, aby połączyć ją z wolno stojącą pierwotnie, niską wieżą o konstrukcji słupowej. Obecnie wieża wbudowana jest w korpus nawy. Do prezbiterium przylega od północy zakrystia a od wschodu kaplica- Ogrójec. Całość korpusu nakrywa dach gontowy.

Wnętrze naw nakrywa pozorne sklepienie kolebkowe. Wystrój kościoła jest barokowy a polichromia pochodzi z XIX wieku. Została jednak przemalowana w latach 30-tych XX wieku.

Na początku XX wieku przy kościele wzniesiono drewnianą dzwonnicę typu parawanowego..

Kościół otoczony jest kamienno-drewnianym ogrodzeniem z bramkami.

widok ogólny

panorama

kościół i ogrodzenie

widok na prezbiterium

prezbiterium

dach prezbiterium

elewacja południowa

zakrystia

kruchta

wieża

zwieńczenie wieży i sygnaturka

wnętrze

dzwonnica

kapliczka

św. Jan Nepomucen

kaplica grobowa

wtorek, 3 maja 2016

Stryszawa - dawny budynek dla Zarządcy Lasów Tarnowskich

Wzniesiony na wzór dworu budynek dla Zarządcy Dóbr Leśnych rodu Tarnowskich w Suchej Beskidzkiej znajdujący się w Stryszawie ( powiat suski, gmina Stryszawa) powstał w 1870 roku.

Jest to budowla murowana i otynkowana, postawiona na cokole, na planie prostokąta, częściowo podpiwniczona. Od strony północnej i południowej bryłę wzbogacono o niewielkie ryzality z trójkątnym zwieńczeniem. Wejście do budynku poprzedza oszklona drewniana weranda. Całość nakrywa dach dwuspadowy.

Budynek był początkowo mieszkaniem i biurem Zarządcy Dóbr Leśnych Tarnowskich w Suchej Beskidzkiej. Po wojnie znajdowała się tutaj leśniczówka i biblioteka. Potem przez wiele lat stał opuszczony i niszczał. W roku 2011, po gruntownym remoncie, znalazło tu siedzibę Beskidzkie Centrum Zabawki Ludowej.


widok ogólny
panorama
elewacja boczna
elewacja ogrodowa
ganek elewacji ogrodowej








czwartek, 28 kwietnia 2016

Nowy Wiśnicz - kościół Wniebowzięcia NMP

Kościół parafialny w Nowym Wiśniczu ( powiat bocheński, gmina Nowy Wiśnicz) ufundował założyciel miasta Stanisław Lubomirski. Wzniesiono go w latach 1619-1620 według projektu Macieja Trapoli, nadwornego architekta Lubomirskich.

Jest to świątynia murowana, orientowana, w stylu wczesnego baroku. Posiada jedną nawę oraz prezbiterium z obejściem, zakończone półkoliście. W obejściu znajduje się zakrystia, przedsionek i kaplica służąca wcześniej jako skarbczyk. Ściany nawy opinają szkarpy, przy prezbiterium  w formie wolut.

Fasada główna jest dwukondygnacyjna i podzielona poziomo gzymsem a pionowo pilastrami. Podział fasady wzbogacają nisze z posągami św. Piotra i Pawła oraz uszate okna. Szczyt fasady stanowią dwie wieżyczki nakryte baniastymi hełmami. Z czasów budowy kościoła pochodzą także portale w ozdobnych obramieniach, w tym portal główny z herbem Lubomirskich.

Od północy do nawy przylega późniejsza przybudówka z połowy XVIII wieku.

Wnętrze kościoła, z nawą nakrytą sklepieniem kolebkowym posiada wystrój głównie z drugiej połowy XVII wieku.

Obok kościoła, przy plebani, stoi trójkondygnacyjna dzwonnica z 1620 roku nakryta dachem namiotowym.

Plac kościelny otacza mur z dwiema bramkami.

widok ogólny
panorama
widok na fasadę
fasada
dekoracja fasady
portal główny
elewacja południowa
elewacja północna
prezbiterium
szkarpy
woluta
okno
epitafium
brama główna ogrodzenia
brama boczna
przybudówka
wnętrze
ołtarz główny
chrzcielnica
portal barokowy zakrystii
plebania
wieża plebanii




sobota, 23 kwietnia 2016

Bobrek - zespół pałacowo-parkowy

Na początku XIV wieku w Bobrku ( powiat oświęcimski, gmina Chełmek) istniał zamek obronny, wzniesiony przez ród Strzałów. Przez kilka wieków zamek przechodził na własność wielu znaczących rodzin. Warownia została spalona w XVII wieku przez Szwedów i ponownie zniszczona w czasie walk konfederackich.

Około 1680 roku klucz bobrecki przeszedł na własność rodziny Wielopolskich, ale nie stanowił centrum ich dóbr.

Dopiero pod koniec XVIII wieku zdewastowanym majątkiem zajęli się; wdowa po Janie Wielopolskim Teresa oraz jej syn Ignacy Roch. Przystąpiono przede wszystkim do odbudowy zniszczonych zabudowań gospodarczych. Wzniesiono między innymi zachowany do dzisiaj spichlerz i murowany budynek czworaków. Odremontowano także częściowo zamek, przekształcając jedno z pomieszczeń w kaplicę.

Córka Ignacego Rocha wniosła majątek w Bobrku do rodziny Potulickich. Małżonkowie, prawdopodobnie między 1822 a 1848 rokiem, wznieśli obecny pałac wykorzystując fundamenty wcześniejszego zamku.

W czasie przebudowy zlikwidowano kaplicę a pałac otrzymał formę klasycystyczną. Powstała budowla murowana na planie prostokąta z ryzalitami, ozdobiona otwartymi galeriami kolumnowymi.

Po przejściu pałacu na własność kolejnej rodziny, tym razem Ogińskich, nastąpiła ponowna przebudowa obiektu. Miała ona miejsce na początku XX wieku a autorem projektu przebudowy został krakowski architekt Zygmunt Hendel. Architekt zaproponował rozwiązanie w duchu eklektyzmu i neobaroku. Od północy powstał półokrągły ryzalit z dwukondygnacyjnym salonem. W dachu umieszczono facjaty z neobarokowymi zwieńczeniami a klasycystyczne, otwarte galerie kolumnowe zamknięto przeszklonymi oknami.

Obok pałacu powstała wówczas także murowana oficyna w stylu dworkowym z kolumnowym portykiem.

Tuż przed wybuchem I wojny światowej, nastąpiła kolejna zmiana właścicieli majątku. Zostali nimi Sapiehowie. Rodzina Sapiehów także planowała przebudowę pałacu, ale w realizacji tych planów przeszkodził wybuch II wojny światowej. Ostatni właściciele majątku opuścili go tuż przed najazdem Niemców, wywożąc cenniejsze wyposażenie za granicę.

W czasie okupacji mieścił się w pałacu posterunek żandarmerii a po wojnie w wywłaszczonym budynku znalazły siedzibę m.in. szkoła i przedszkole, co nie przeszkodziło w jego stopniowej dewastacji.

W 1979 roku w zdewastowanym pałacu wybuchł pożar, który znacznie uszkodził jego bryłę.

W 1983 roku obiekt przejęła gmina a następnie sprzedała go prywatnemu inwestorowi, który częściowo zabezpieczył pałac, wznosząc nowy dach.

Od kilku lat prace w pałacu zostały jednak przerwane a obiekt ponownie niszczeje.

Pałac pierwotnie otaczał rozległy park w stylu angielskim, z okazami starych dębów. Obecnie park jest zarośnięty i zdziczały.

Ciekawostką jest, zachowany na terenie parku kamień upamiętniający jednego z koni Sapiehów o imieniu Ataman. Koń ten uratował życie brata ostatniego właściciela pałacu, Leona Sapiehę podczas wojny polsko-bolszewickiej. Kamień z wyrytym napisem umieszczono na miejscu, gdzie zwierzę padło ze starości.


widok ogólny
zdjęcie archiwalne - Fotopolska
panorama
pałac i oficyna
widok na elewację północną
elewacja północna
półokrągły ryzalit
kolumnada
facjata
oficyna
fragment parku
detal architektoniczny w parku
ścieżka w parku