Jednym z największych średniowiecznych
obiektów obronnych Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej był zamek w Olsztynie koło Częstochowy ( powiat
częstochowski, gmina Olsztyn).
Pierwszy kamienny gród obronny, pełniący
rolę strażnicy, usytuowany na wapiennym wzgórzu zwanym obecnie Słonecznymi
Skałami, istniał już w połowie XIII wieku.
Wiek później został on rozbudowany przez
króla Kazimierza Wielkiego w potężnie ufortyfikowaną warownię, strzegącą południowo-zachodniego pogranicza Państwa
Polskiego, jako najważniejszy w tym rejonie punkt oporu przed najazdami od
strony Czech i Śląska. Przy rozbudowie wykorzystano okoliczne skały i jaskinie
tworząc zamek skalno-wyżynny typu jaskiniowego.
Obok funkcji obronnych zamek pełnił także
funkcję więzienia dla szlachty. W jego lochach między innymi zmarł, skazany
na śmierć głodową za bunt przeciw
królowi, wojewoda poznański Maciej Borkowic.
Za czasów panowania króla Ludwika
Węgierskiego zamek przeszedł jako lenno w ręce księcia opolskiego Władysława.
Jednak król Władysław Jagiełło odebrał zamek lennikowi a okoliczne ziemie
mianował starostwem osadzając w zamku, jako starostów, zaufanych możnowładców.
Przez okres od XIV do XVI wieku warownia była kilkakrotnie remontowana i
modernizowana.
Od wieku XVII potężny i kosztowny w
utrzymaniu zamek zaczął jednak chylić się ku upadkowi i nie zdołał obronić się
przed najazdem Szwedów w czasie Potopu. Wojska szwedzkie opuszczając zamek
ograbiły go z cennego wyposażenia i poważnie uszkodziły.
W latach 1722-26 rozebrano znaczą część
dolnych obwarowań.
W XIX wieku zamek był już opuszczoną,
malowniczą ruiną, systematycznie rozbieraną
przez okoliczną ludność w celu pozyskania budulca.
Najstarszym istniejącym elementem zamku jest
cylindryczna wieża kamienna z XIV wieku, później zakończona dobudowanym
ośmiokątem z cegły. Wieża – stołp była najważniejszym elementem tzw. zamku
górnego. Do tej części warowni należał także dom mieszkalny typu wieżowego z
kaplicą i skarbcem oraz obszerna pieczara na magazynowanie żywności i skład
amunicji. Wejście na zamek wysoki prowadziło przez trzy bramy prowadzące na wewnętrzny
dziedziniec ze studnią.
Poniżej zamku górnego usytuowana była część
gospodarcza zwana majdanem lub zamkiem
dolnym. Dolny zamek otaczał gruby mur zabezpieczający budynki gospodarcze,
stajnie i mieszkania dla czeladzi.
W XVI wieku z tej części zamku wydzielono
rozległe podzamcze z z kwadratową wieżą zwana Sołtysią lub Starościńską.
Obecnie, po odpowiednich zabezpieczeniach,
dawna średniowieczna warownia stała się trwałą ruiną i dużą atrakcją
turystyczną.
Przez
pewien czas zamek znany był z organizowania w jego murach
efektownych spektakli pirotechnicznych, gromadzących ogromne rzesze widzów.
 |
| widok ogólny |
 |
| zdjęcie archiwalne - Fotopolska |
 |
| panorama |
 |
| zamek w XIX wieku - pocztówka |
 |
| zamek górny |
 |
| widok na wieżę |
 |
| widok od podejścia |
 |
| zdjęcie archiwalne - zbiory NAC |
 |
| wieża |
 |
| podstawa wieży |
 |
| dobudowane zwieńczenie z cegły |
 |
| wieża i mury |
 |
| fragment budynku mieszkalnego |
 |
| studnia |
 |
| mury zamku górnego |
 |
| skały i mury |
 |
| widok na majdan |
 |
| wnętrze majdanu |
 |
| mur obwodowy |
 |
| przypory muru |
 |
| wieża Starościańska |
