gatoma - na tropie zabytków

niedziela, 2 lutego 2020

Książnice Wielkie - kościół Wniebowzięcia NMP

W latach 1673-1680 wzniesiono w Książnicach Wielkich ( powiat proszowicki, gmina Koszyce) nową barokową świątynię murowaną na miejscu starszego, drewnianego kościoła z XV wieku. Powstało wówczas od wschodu prezbiterium z półkolistą absydą oraz od północy prostokątna kaplica MB Loretańskiej.

W 1733 roku dostawiono od południa późnobarokową kaplicę Niepokalanego Poczęcia NMP z eliptyczną kopułą. Następnie, w 1864 roku powstał korpus nawowy. W ten sposób, w wyniku rozbudowy, plan kościoła otrzymał formę krzyża łacińskiego z kaplicami otwartymi do nawy arkadami.

Najcenniejszym elementem wyposażenia świątyni jest, umieszczony w ołtarzu głównym, późnogotycki poliptyk z 1491 roku wykonany przez uczniów Wita Stwosza oraz artysty Michała z Działdowa. Poliptyk wzorowany jest na krakowskim Ołtarzu Mariackim a jego fundatorem był proboszcz tutejszej parafii Mikołaj z Koprzywnicy. W centralnej, rzeźbionej, części ołtarza przedstawione jest Zaśnięcie NMP a wyżej Jej Wniebowzięcie. Boczne, malowane skrzydła ukazują sceny z życia Chrystusa i Marii.

Z fundacji tegoż proboszcza zachował się także krucyfiks gotycki oraz rzeźby na belce tęczowej.

widok ogólny

fasada

posąg na fasadzie

elewacja południowa

elewacja północna

sklepienie prezbiterium

belka tęczowa

widok na poliptyk gotycki

poliptyk

ambona

zabytkowe epitafium

wtorek, 28 stycznia 2020

Jakubowice-dwór obronny

Dwór obronny w Jakubowicach ( powiat proszowicki, gmina Proszowice) powstał w połowie XVI wieku, staraniem rodziny Jakubowskich herbu Topór. W ich rękach pozostawał do roku 1627.

Wtedy został kupiony przez Michałowskich. Kolejnym właścicielem dworu, w 1663 roku ,został Franciszek Cortini, który przeprowadził w nim gruntowny remont.

Informacja o remoncie zachowała się w postaci napisu na belce stropowej w jednej z sal na pierwszym piętrze. Dwór w roku 1693 znowu powrócił do rodziny Michałowskich, która gospodarzyła w nim aż do okresu międzywojennego.

W 1921 roku znowu nastąpiła zmiana właściciela. Tym razem zakupiła go rodzina Kleszczyńskich. Przeprowadzili oni kolejny remont dworu oraz dobudowali parterową przybudówkę od strony północnej. W rękach tej rodziny budynek pozostał do wybuchu drugiej II wojny światowej.

Po wojnie dwór zajął PGR, który go mocno zdewastował. Budynek powrócił do przedwojennych właścicieli w 1998 roku a następnie został sprzedany rodzinie Rościszewskich. Przedstawiciele tej rodziny mieszkają w nim do dzisiaj.

Mimo częstych zmian gospodarzy zasadnicza bryła budynku renesansowego dworu z XVI wieku została zachowana. Do dzisiaj można zobaczyć także wiele detali z tego okresu jak dekoracyjne obramienia prostokątnych okien, salę reprezentacyjną z kolebkowym sklepieniem i efektownym kominkiem z motywem liści akantu, drewniane stropy w pokojach na piętrze i ozdobne portale. Zachowała się nawet drewniana szafka ścienna prawdopodobnie z XVI wieku.

Jedną z cech świadczących o obronnym charakterze dworu jest jego usytuowanie na niewielkim wzgórzu, przy drodze Proszowice- Nowe Brzesko.

widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne

elewacja główna i przybudówka

elewacja ogrodowa

herb na elewacji

okno

sala z kominkiem

kominek

czwartek, 23 stycznia 2020

Zakopane - kościół MB Częstochowskiej

Niewielki, drewniany kościół przy ul. Kościeliskiej w Zakopanem ( powiat tatrzański, gmina Zakopane) nazywany jest „ starym kościółkiem” a został wzniesiony w latach 1845-1847 przez miejscowych górali, dzięki fundacji ówczesnych właścicieli Zakopanego, rodziny Homolacsów. Pierwotnie ( do lat 30-tych XX wieku) jego patronem by św. Klemens.

Była to budowla jednonawowa, usytuowana na kamiennej podmurówce, z trójbocznym prezbiterium, do którego przylegała zakrystia. W latach 1850-1851 dostawiono od południa wieżę o konstrukcji słupowej oraz wydłużono nawę. Wieżę poprzedzono kruchtą. Dach świątyni pokryty jest gontem i zwieńczony sygnaturką.

Wnętrze, kryte stropem, zdobią ołtarze z II połowy XIX wieku, autorstwa miejscowego rzeźbiarza z Gliczarowa, oraz ludowe malowidła i rzeźby, w tym piękna ambona z XIX wieku.

W pobliżu kościoła stoi murowana kaplica z 1810 roku, najstarsza budowla sakralna Zakopanego. Kaplica nakryta jest dachem gontowym a autorem jej wystroju był znany artysta Antoni Kenar ( po 1947 roku).

Do kościoła przylega najsławniejszy cmentarz miasta zwany na "Pęksowym Brzysku", gdzie pochowanych jest wiele znanych osób, m.in. pisarz Kornel Makuszyński.

Jako ciekawostkę warto dodać, że od 2005 roku w świątyni odprawiane jest bożonarodzeniowe nabożeństwa prawosławne.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne - Muz. Tatrz.

panorama

elewacja wschodnia

widok od prezbiterium

widok od prezbiterium - archiwalne - Muz. Tatrz.

fasada

okno

wnętrze

kaplica - zdjęcie Fotopolska

kaplica zdjęcie archiwalne - Muz. Etnograficzne Krakowa

sobota, 18 stycznia 2020

Szczurowa- dwór Kępińskich

Zespół dworski w Szczurowej ( powiat brzeski, gmina Szczurowa ) znajduje się w centrum wsi. Wzniesiono go prawdopodobnie ok. 1830 roku a w połowie XIX wieku został przebudowany w stylu eklektycznym. Przebudowę zlecił ówczesny właściciel dworu Jan Kępiński. Autorstwo projektu dworu przypisuje się Filipowi Pokutyńskiemu.

Dwór otacza park w stylu romantycznym. Zresztą całe założenie architektoniczno-parkowe ma charakter romantyczny.

Bryła dworu ( niekiedy zwanego pałacem ) jest mocno poszarpana, wzbogacona wieżą, ozdobiona oknami o różnych kształtach, fryzami, wazonami i " barokowym" kartuszem herbowym. W ogrodzie znajdowały się figury nimf i amorków a całość otaczał kanał z wodą. Dostępu do posiadłości broniło ażurowe ogrodzenie z neogotycką bramą wjazdową.

Po 1945 roku obiekt został przejęty przez Państwowy Fundusz Ziemi i pełnił różne funkcje. Był siedzibą szkół, przedszkola, Gminnego Ośrodka Kultury.

Obecnie obiekt, staraniem gminy, został odnowiony i mieści Centrum Kulturalne i bibliotekę. Na jego terenie odbywają się m.in. znane imprezy związane z propagowaniem folkloru.