gatoma - na tropie zabytków

wtorek, 14 listopada 2017

Raba Wyżna - pałac Głowińskich

W rozległym parku w Rabie Wyżnej ( powiat nowotarski, gmina Raba Wyżna) został wzniesiony w latach 1900-1902 eklektyczny pałac z elementami secesji.

Budynek pałacu został zaprojektowany przez Konrada Kuhla, architekta i docenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, dla Jana Zdunia.

Jan Zduń otrzymał majątek w 1893 roku od swojej matki i znacznie go rozbudował oraz unowocześnił. Niestety niedługo cieszył się nową siedzibą, ponieważ kilka lat później (w 1906 roku) zginął na polowaniu.

W 1917 roku pałac stał się własnością córki Jana Zdunia, która wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego. Odtąd pałac nazywany jest pałacem Głowińskich. W 1934 roku pałac został przekształcony w elegancki pensjonat dla zamożnych gości.

W czasie okupacji w dworze działała komórka konspiracyjna AK oraz tajne nauczanie Od 1943 roku majątkiem zarządzali Niemcy.

Po wojnie majątek przejął Instytut Zootechniki UJ a następnie przez Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku. W latach 80-tych XX wieku w pałacu funkcjonował środek wczasowy.

W 1999 roku dawni właściciele odzyskali część majątku z budynkiem pałacu.

Pałac wzniesiono w miejscu wcześniejszego dworu drewnianego. Jest to budynek murowany, parterowy z trzykondygnacyjną wieżą na narożniku oraz z piętrowym skrzydłem. Całość ma plan nieregularny. Fasadę zdobią nieregularnie rozmieszczone okna, zakończone łukami półokrągłymi, oraz żeliwne balustrady. Bryłę zdobią dodatkowo schody i tarasy oraz przeszklone loggie.

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy założony na początku XX wieku z podjazdem i pozostałościami fontanny.

Pałac według architekta Kuhla był częścią większego kompleksu. W jego skład wchodziła oranżeria ( ruina), spichlerz, czworak i stodoła.

Warto nadmienić, że w majątku działała pod koniec XIX wieku fabryka wódek zdrowotnych ( głównie winiaki). Pomagał w jej rozwoju, prawdopodobnie, dyrektor dóbr księcia Rainera w Izdebniku, którego córka była żoną Jana Zdunia. A jak wiadomo w Izdebniku produkowano znany na całą Galicję jarzębiak.

widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

elewacja frontowa

skrzydło piętrowe

wieża

elewacja tylna

widok z parku

okna

portal

data budowy

brama wjazdowa

ruiny oranżerii

budynek gospodarczy

czwartek, 9 listopada 2017

Iwkowa - kościół cmentarny Nawiedzenia NMP

Usytuowany wśród pięknego starodrzewia kościół cmentarny w Iwkowej ( powiat brzeski, gmina Iwkowa) zaliczany jest do najstarszych kościołów w Małopolsce.

Świątynia pochodzi z 2 połowy XV wieku i powstała na miejscu starszej budowli z XIV wieku.

Jest to budowla drewniana, jednonawowa o konstrukcji zrębowej wzniesiona w stylu późnogotyckim, orientowana. Do nawy przylega trójbocznie zamknięte, węższe prezbiterium z późniejszą zakrystią. Od frontu do nawy dostawiono w 1619 roku niską wieżę, częściowo wtapiając ją w nawę tak, że nie przypomina wieży lecz przedsionek. Nawę i prezbiterium nakryto dachem dwuspadowym z gontu. Okna nawy umieszczono tylko od strony południowej.

Wnętrze świątyni nakrywa strop. Ściany pokrywa figuralna polichromia renesansowa z 1619 roku. Pod nią istnieją ślady polichromii gotyckiej.

Wyposażenie kościoła jest głównie barokowe. Są jednak elementy wcześniejsze np. gotycki krucyfiks w łuku tęczy, pochodzący z XV wieku i towarzyszące mu rzeźby z XIV wieku. Ciekawostką jest zachowana kopia witrażu gotyckiego, pochodząca z XV wieku.

Na uwagę zasługują także dwa portale z XV wieku zdobione gotyckim łukiem trójlistnym.

Obecnie kościół pełni funkcję kaplicy cmentarnej.

widok ogólny

panorama

elewacja południowa

wieża-przedsionek

widok na prezbiterium

prezbiterium

zakrystia

wnętrze

ołtarz główny

renesansowa polichromia

postać króla

zacheusz

łuk tęczowy

Grupa Ukrzyżowania

chór i organy

portal z łukiem trójlistnym

portal boczny

sobota, 4 listopada 2017

Wieruszyce - dwór obronny

W Wieruszycach ( powiat bocheński, gmina Łapanów) na wzgórzu nad rzeką Stradomką zachował się jeden z najstarszych dworów obronnych w Polsce.

Pierwsza budowla kamienna powstała w tym miejscu w XV wieku dla rodziny Wieruskich. Prawdopodobnie miała ona postać gotyckiej wieży mieszkalno-obronnej otoczonej fosą. Fragmenty jej fundamentów zachowały się po południowej stronie budynku.

Na początku XVI wieku, z inicjatywy Wincentego Wieruskigo, wieżę rozbudowano i powstał piętrowy dwór obronny z masywną wieżą obronną w narożniku północno-wschodnim, zaopatrzoną w strzelnice kluczowe. Jeszcze w tym samym wieku Wieruscy przebudowali dwór w stylu renesansowym. Okna na piętrze ujęto w obramienia a gotyckie portale wewnątrz ozdobiono herbami Szreniawa. Całość nakryto dwoma dachami czterospadowymi ( obecnie kryte gontem). Na początku XVII wieku budowlę wzbogacono o otwartą loggię od południa ( niezachowana). Założono także tarasowy ogród włoski.

Z czasem gotycko-renesansowy dwór tracił na znaczeniu i od XVII wieku był niezamieszkały. W pierwszej połowie XIX wieku, gdy właścicielami majątku została rodzina Ołtarzewskich, wzniesiono w parku klasycystyczny dwór a starą rezydencję zamieniono na spichlerz, który coraz bardziej niszczał.

Ostatnim przed wojną właścicielem majątku w Wieruszycach był Szymon Padlewski.

W 1945 roku klasycystyczny dwór uległ zniszczeniu. Majątek po zakończeniu wojny, przeszedł na własność Skarbu Państwa.

W 1981 roku dawną rezydencję obronną, a właściwie jej ruinę, oraz park z zabudowaniami gospodarczymi zakupiła osoba prywatna i rozpoczęła remont budowli, który trwa do dzisiaj.

Warto zwrócić uwagę, że dawniej wejście główne znajdowało się od strony zachodniej. Przy obecnym remoncie zdecydowano się zaadoptować jeden z portali wewnętrznych, który po zniszczeniu części budynku z loggią znalazł się na obecnej elewacji południowej.