Na wzgórzu Kozińca przy drodze na
Antałówkę w Zakopanem ( powiat tatrzański, gmina Zakopane) stoi najważniejszy
przykład tzw. stylu zakopiańskiego w architekturze, stworzonego przez
Stanisława Witkiewicza. Jest nim duża willa Pod Jedlami, nazwana tak od jodeł,
które kiedyś rosły w jej pobliżu. Jodły już nie istnieją, zniszczone przez
wiatry halne.
Budowę willi zlecił właściciel
Medyki Jan Gwalbert Pawlikowski a jej budowa trwała od roku 1896 do roku 1906.
Wygląd budynku wzorowany jest na budownictwie górali podhalańskich. Ponieważ
spadek terenu, gdzie postawiono willę jest znaczny, wznosi się ona na wysokiej
kamiennej podmurówce o nierównej wysokości, tworząc w ten sposób miejsce dla
piwnic. Ściany zbudowano z drewna na zrąb a dach pokryto podwójnym gontem. Projektant
domu zaplanował go na rzucie prostokąta, wzbogaconym od południa ryzalitem i
zewnętrznymi schodami. Dom obiega otwarta weranda od strony zachodniej i
północnej.
Wnętrze willi, pokryte stropami
wyposażono w meble zaprojektowane także przez Witkiewicza i wykonane przez
miejscowych górali.
Willa „ pod Jedlami” to szczytowe
osiągnięcie tzw. stylu zakopiańskiego, stworzonego przez Witkiewicza w latach
90-tych XIX wieku. Jest to mieszanina miejscowego stylu budownictwa
podhalańskiego ze stylem secesyjnym. Do cech charakterystycznych stylu należą
kamienne wysokie podmurówki, drewniane ściany z belek ciętych na pół, dachy
gontowe, odkryte werandy pod szerokim okapem i oryginalna ornamentyka góralska.
Styl zakopiański znalazł wielu naśladowców a jego przykłady możemy znaleźć w
zabudowie willowo-pensjonatowej w Konstancinie i Aninie koło Warszawy, w Łodzi
a nawet na Litwie i Białorusi. Wraz ze śmiercią twórcy „styl zakopiański”
zaczął tracić na popularności a jego najwybitniejsze przykłady znajdują się w
Zakopanem i okolicy.
Tym bardziej cieszy, że oryginalny
wygląd willi Pod Jedlami oraz jej wyposażenia zachował się do naszych czasów. W
II połowie XX wieku wzniesiono jedynie nowe ogrodzenie.
Oczywiście realizacja tak
odważnego a nawet szalonego jak na owe czasy przedsięwzięcia, jakim było
wzniesienie ogromnego domu o nowatorskim wyglądzie była możliwa dzięki zasobom
finansowym i cierpliwości inwestora. W willi za czasów Pawlikowskich gościło
wiele osobistości związanych z kulturą. Organizowano w niej bale i zebrania
inteligencji.
Willa Pod Jedlami pozostaje do
dzisiaj w rękach rodziny Pawlikowskich i nie jest udostępniana do zwiedzania.
Obok willi zachowała się oryginalna
studnia przypominająca dzwonnicę, zaprojektowana także przez Witkiewicza.
 |
| widok ogólny |
 |
| widok ogólny - zdjęcie archiwalne CBM Polona |
 |
| panorama |
 |
| panorama - zdjęcie NAC |
 |
| elewacja boczna |
 |
| elewacja boczna - zdjęcie CBN Polona |
 |
| widok na elewację północną |
 |
| elewacja północna - zdjęcie archiwalne Muz Tatrzańskie |
 |
| elewacja północna |
 |
| schody |
 |
| studnia |
 |
| studnia - archiwalne - zdjęcie Muz. Tatrzańskie |
