Na Wzgórzu Zamkowym nad Olzą w
Cieszynie ( powiat cieszyński, gmina Cieszyn) znajdują się cenne pozostałości
dawnego założenia obronnego.
Jedną z nich jest kaplica św.
Mikołaja pochodząca z XI lub XII wieku i należąca do najstarszych zabytków romańskich
w Polsce.
Budowla, która jest
orientowana, wzniesiona została z ciosów
wapiennych jako rotunda na planie koła z półkolistą absydą od wschodu. Okrągłą
nawę nakrywa pseudokopuła z koncentrycznie ułożonych kamieni a absydę półkopuła.
Pseudokopułę i półkopułę nakrywają z kolei gontowe dachy stożkowe. Wewnątrz budowli
znajduje się empora wsparta na kolumnach
i półkolumnach a w absydzie kamienny ołtarz, oświetlony dwoma romańskimi
oknami. Z drugiej strony empory znajdowało się, obecnie zamurowane, wejście do
palatium, dawnej siedziby kasztelana.
Kaplica pełniła przez szereg
wieków rolę kaplicy i kościoła grodowego oraz punktu ostatecznej obrony.
Budowlę, przypuszczalnie, otaczał najstarszy cmentarz Cieszyna.
Kaplica zatraciła w XIX wieku swój
romański charakter w wyniku klasycystycznej przebudowy. Jednak w latach 50-tych
XX wieku przywrócono jej pierwotny, romański styl.
Rotunda była pierwszą murowaną
budowlą na wzgórzu i stanowiła część drewnianego grodu kasztelańskiego
wzniesionego tutaj w XI i XI wieku. Następnie dopasowano ją do murowanej
gotyckiej warowni wzniesionej
przypuszczalnie w I połowie XIV wieku a
później rozbudowanej na siedzibę książąt
cieszyńskich.
Warownia składała się z trzech
części. Zamku wysokiego o charakterze reprezentacyjno-mieszkalnym, zamku
średniego stanowiącego fortecę oraz podgrodzia.
Dominującym elementem zamku
wysokiego były cztery wieże. Jedną z nich była pięciokondygnacyjna wieża zwana
Piastowską. Wybudowana na szerokim cokole, z kamienia łamanego, na planie
kwadratu ozdobiona została herbami
piastowskimi. Wieża jest jedynym elementem średniowiecznej warowni, zachowanym
niemal w całości do naszych czasów. Na początku XVI wieku została ona podwyższona
i zakończona zwieńczeniem. Zwieńczenie to jest charakterystyczne dla czeskich
zamków, co wskazuje na to, że książęta zatrudniali przy budowie swojej siedziby
artystów z Czech.
Gotycki zamek książąt cieszyńskich
przetrwał do wieku XVII, gdy uległ znacznym zniszczeniom podczas wojny
trzydziestoletniej.
Po przejęciu księstwa
cieszyńskiego przez Habsburgów rozpoczęto stopniową rozbiórkę zniszczonego
zamku, która trwała do XIX wieku. W miejscu zamku górnego założono park
romantyczny a teren dawnego podgrodzia przeznaczono na miejsce budowy letniej
rezydencji Habsburgów zwanej Pałacem Myśliwskim.
Podczas niedawnych prac
renowacyjnych okryto jeszcze pozostałości gotyckiej bastei i resztki murów
obwodowych zamku.
Jako ciekawostkę warto dodać, że
wizerunek rotundy św. Mikołaja znajduje się na banknocie polskim o nominale 20
złotych.
 |
| rotunda i wieża zamkowa |
 |
| zdjęcie przedwojenne |
 |
| zdjęcie - zbiory NAC |
 |
| widok ogólny |
 |
| zdjęcie archiwalne - przedwojenna przebudowa |
 |
| rotunda-panorama |
 |
| rotunda-widok od strony wschodniej |
 |
| rotunda-absyda |
 |
| okno rotundy |
 |
| drzwi do rotundy |
 |
| wnętrze - zdjęcie Fotopolska |
 |
| absyda - zdjęcie Fotopolska |
 |
| kopuła - zdjęcie Fotopolska |
 |
| Wieża Piastowska |
 |
| wieża - zdjęcie archiwalne |
 |
| wieża-panorama |
 |
| zwieńczenie wieży z herbami |
 |
| wejście do wieży |
