Klasztor w Jędrzejowie ( powiat jędrzejowski,
gmina Jędrzejów), usytuowany na obrzeżach miasta, jest najstarszym cysterskim
opactwem w Polsce.
Jednak jeszcze przed sprowadzeniem tutaj
cystersów istniała w tym miejscu niewielka romańska świątynia z początku XII
wieku, której fragmenty fundamentów i wieży dawnej fasady zachowały się.
W 1140 roku biskup gnieźnieński Janik
Gryfita dokonał fundacji na rzecz cystersów z Morimond w Burgundii i kilka lat później
osiedlili się tutaj pierwsi mnisi, tworząc filię rodzimego konwentu.
Na początku XIII wieku powstał okazały
kościół klasztorny w stylu późnoromańskim.
Powstawał on w kilku etapach. W pierwszej
fazie wzniesiono prezbiterium oraz transept
z parą bliźniaczych kaplic. Następnie zbudowano korpus trójnawowy i wschodnią część
klasztoru z kapitularzem. Ostatnim etapem tego okresu rozbudowy było powstanie
południowego skrzydła klasztoru i piętrowego refektarza.
W XV wieku budynki opactwa zostały
gruntownie przebudowane oraz rozbudowane w stylu gotyckim. Powstały wówczas krużganki,
zachodnia część klasztoru oraz dom
opacki. W kościele zmieniono arkady międzynawowe na ostrołukowe.
W pierwszej połowie XVIII wieku w klasztorze
wybuchł pożar poważnie uszkadzając budynki całego zespołu.
Szczególnie ucierpiał kościół klasztorny,
który całkowicie podczas odbudowy przekształcono w stylu barokowym, zacierając romańską
bryłę. Wnętrze przykryły nowe sklepienia kolebkowe na gurtach, pokryte,
podobnie jak ściany naw, bogatą
polichromią autorstwa Andrzeja Radwańskiego.
W późnobarokowym wyposażeniu kościoła
zwracają uwagę bogato rzeźbione organy.
Także bryła kościoła uległa całkowitej
metamorfozie.
Przedłużono prezbiterium i zamknięto je półkoliście
a od wschodu dostawiono efektowną, ślepą, dwuwieżową fasadę, bogato dekorowaną
elementami rzeźbiarskimi. Północne ramię transeptu zostało wzbogacone dwiema
kaplicami kopułowymi a jego ściany pokryła dekoracja rzeźbiarska.
Z tego okresu przebudowy pochodzi także dwukondygnacyjna
dzwonnica oraz dwie bramy.
W 1819 roku klasztor został skasowany a w
budynkach poklasztornych powstał szpital wojenny a następnie szkoła.
Cystersi wrócili do Jędrzejowa dopiero w roku
1945 a w 1989 roku klasztorowi ponownie
nadano rangę opactwa.
Z klasztorem związana jest ściśle osoba biskupa
krakowskiego i wybitnego kronikarza Wincentego Kadłubka. Kilka lat przed
śmiercią biskup zrezygnował z funkcji kościelnych i osiadł w tutejszym klasztorze
jako zakonnik i tutaj po śmierci został pochowany.
W 1764 roku Wincentego Kadłubka ogłoszono
błogosławionym Kościoła katolickiego a w kaplicy jego imienia przechowywane są jego
relikwie .
 |
| widok ogólny |
 |
| rycina N. Ordy - MN w Warszawie |
 |
| panorama |
 |
| zdjęcie archiwalne |
 |
| widok na kościół - archiwalne NAC |
 |
| widok na fasadę wschodnią |
 |
| barokowa fasada wschodnia |
 |
| dolna część fasady |
 |
| ślepy portal |
 |
| wnęka z posągiem |
 |
| część środkowa z wybrzuszeniem |
 |
| zwieńczenie |
 |
| wazony |
 |
| widok na wieże |
 |
| wieże |
 |
| napisy na elewacji |
 |
| północny transept z kaplicami kopułowymi |
 |
| fasada transeptu |
 |
| widok na jedną z kaplic |
 |
| kaplica |
 |
| okno kaplicy |
 |
| widok na cele Kadłubka |
 |
| cela |
 |
| tablica |
 |
| wnętrze kościoła |
 |
| ołtarz główny |
 |
| zwieńczenie ołtarza |
 |
| stalle |
 |
| polichromia sklepienia |
 |
| fragment polichromii |
 |
| scena na ścianie nawy |
 |
| organy |
 |
| organy - fragment |
 |
| malowidło nad organami |
 |
| ołtarz boczny |
 |
| ambona |
 |
| kropielnica |
 |
| lawaterz |
 |
| kaplica Kadłubka |
 |
| sklepienie kaplicy |
 |
| relikwiarz |
 |
| krata |
 |
| barokowe epitafium |
 |
| część romańska |
 |
| detal romański |
 |
| portal |
 |
| półkolumna romańska |
 |
| portal gotycki |
 |
| nagrobek gotycki Pakosława z Mstyczowa |
 |
| detal nagrobka |
 |
| dziedziniec klasztoru |
 |
| skrzydło klasztoru |
 |
| krużganki |
 |
| sklepienie krużganków |
 |
| fragment polichromii |
 |
| pozostałość gotyckiego wirydarza |
 |
| ogrodzenie i dzwonnica |
 |
| dzwonnica |
 |
| zwieńczenie dzwonnicy |
 |
| portal wejściowy |
 |
| tablica pamiątkowa |
 |
| mur ogrodu klasztornego |
 |
| brama |
 |
| zwieńczenie bramy |
 |
| droga do klasztoru |
