gatoma - na tropie zabytków

wtorek, 17 maja 2022

Cudzynowice - kościół Wszystkich Świętych

Obecny kościół parafialny w Cudzynowicach ( powiat kazimierski, gmina Kazimierza Wielka) powstał w 1757 roku, dzięki fundacji Teresy Ossolińskiej, ówczesnej właścicielki miejscowości. Drewniana budowla barokowa została wzniesiona na miejscu starszej świątyni gotyckiej ( także drewnianej).

Kościół jest trójnawowy z prezbiterium równym szerokością nawie środkowej i zamkniętym trójbocznie. Do prezbiterium przylega zakrystia i dobudowany po ostatniej wojnie skarbczyk. Bryłę wzbogacają ponadto dwie kruchty. Całość przykrywają dachy kryte blachą i zwieńczone sygnaturką.

We wnętrzu zachowało się część wyposażenia z gotyckiej świątyni. Między innymi na belce tęczowej można zobaczyć gotycki krucyfiks z XV wieku. W kościele znajdowała się także figura Matki Boskiej z XIV wieku, ale obecnie przeniesiono ją do muzeum diecezjalnego w Kielcach.

Świątyni towarzyszy, pochodząca z tego samego okresu, czworoboczna, drewniana dzwonnica kryta gontem.

widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

prezbiterium i zakrystia

prezbiterium

Ogrojec

zakrystia

widok na fasadę

fasada

wejście

elewacja północna

kruchta

wnętrze

ołtarz główny

polichromia stropu prezbiterium

belka tęczowa

ołtarz boczny

chór

chrzcielnica

detal chrzcielnicy

kropielnica

dzwonnica

zwieńczenie dzwonnicy

drzwi

czwartek, 12 maja 2022

Smoleń - zamek

Jedną z twierdz należących do Szlaku Orlich Gniazd na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej był zamek typu górskiego w Smoleniu ( powiat zawierciański, gmina Pilica).

Pierwsza murowana warownia powstała około połowy XIV wieku z inicjatywy Jana lub Ottona z Pilicy. Usytuowana została na wapiennej skale i składała się z wieży z murami obwodowymi oraz budynku mieszkalnego o dwóch lub trzech kondygnacjach, połączonego z wieżą kładką.

Kilkadziesiąt lat później zamek został rozbudowany o zamek dolny, otoczonego murem i zachowaną do dzisiaj ostrołukową bramą wjazdową. Na dziedzińcu tej części zamku funkcjonowała studnia.

Na przełomie XIV i XV wieku właścicielką zamku zostaje żona króla Władysława Jagiełły, Elżbieta Granowska, a następnie jej syn Jan Pilecki. Z tego czasu pochodzi zachodnia część warowni ze śladami budynku mieszkalnego.

Pod koniec XVI wieku obiekt jest już niezamieszkany, gdyż kolejni właściciele tych terenów wznieśli rezydencję w sąsiedniej Pilicy.

Popadająca w ruinę budowla stała się łatwym celem dla wojsk szwedzkich podczas Potopu i została zdewastowana.

Jako ruina została zabezpieczona w XIX wieku i w wieku XX.

Rekonstrukcja i renowacja zamku na szeroką skale nastąpiła w latach 2012-2015 i obecnie zamek udostępniony jest do zwiedzania.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

widok z lotu ptaka - zbiory NAC

widok na wieżę

wieża

widok z wieży na dziedziniec zachodni

mur obwodowy

fragment muru obwodowego

widok na część mieszkalną zamku dolnego

część mieszkalna

dawna komnata

fragment murów części mieszkalnej

widok na dziedziniec wschodni

dziedziniec wschodni

studnia

zamek dolny

fragment dziedzińca zamku dolnego

brama zamku dolnego

okna

sobota, 7 maja 2022

Skalbmierz - kościół św. Jana Chrzciciela

Pierwszy kościół w Skalbmierzu ( powiat kazimierski, gmina Skalbmierz) został wzniesiony prawdopodobnie na przełomie XII i XIII wieku w stylu romańskim.

Z tego okresu zachowały się dwie wieże oraz fragment muru ściany południowej prezbiterium.

W XV wieku, ze względu na zły stan techniczny romańskiej świątyni, zastąpiono ją nową, gotycką już budowlą, adoptując fragmenty wcześniejsze.

Kościół gotycki powstawał w dwóch etapach, jako świątynia orientowana, murowana z kamienia. Najpierw wzniesiono trójnawowy korpus a następnie wydłużone prezbiterium, zamknięte wielobocznie. Całość opięto przyporami. W XVI przy północnej ścianie prezbiterium powstała ceglana, piętrowa przybudówka-zakrystia wraz z kapitularzem.

W wiekach XVII i XVIII świątynia uległa częściowej barokizacji ( wnętrza, sklepienia oraz szczyt zachodni).

W XIX wieku podwyższono wieże i nakryto je neogotyckimi hełmami. Zbudowano także kruchtę północną. W kruchcie tej zachował się późnogotycki portal ostrołukowy z pierwszej połowy XV wieku.

Wystrój wnętrza kościoła pochodzi z wieku XVII i XVIII. Główny ołtarz jest dwudziestowieczną kopią zniszczonego przez pożar ołtarza barokowego.

Do cennych zabytków we wnętrzu należy obraz „ Pokłon Trzech Króli” z około 1640 roku, przypisywany znanemu malarzowi flamandzkiemu Jacobowi Jordeansowi. Obraz został przywieziony z Petersburga.