Gotycki kościół śś. Katarzyny Aleksandryjskiej i Małgorzaty
na krakowskim Kazimierzu jest kościołem klasztornym ( obecnie parafialnym)
wzniesionym przy klasztorze augustianów z inicjatywy króla Kazimierza
Wielkiego.
Budowla, jedna z najwspanialszych w mieście, wznoszona była
w kilku etapach i nigdy nie została ukończona.
Jako pierwsza, w połowie XIV wieku, powstała pięcioboczna
absyda prezbiterium oraz kaplica św. Doroty. Po roku 1443 roku wzniesiono wydłużone,
ceglane prezbiterium z kamiennymi pinaklami i nakryto je sklepieniem
krzyżów-żebrowym. Do początku XV wieku zbudowana została wysoka nawa,
pierwotnie zaprojektowana jako halowa ( nawy równej wysokości), jednak w
trakcie budowy zmieniono koncepcję na wersję bazylikową bez transeptu ze
wzmacniającym systemem filarowo – przyporowym. Nawę także skrócono o jedno
przęsło i zaniechano budowy dwóch wież zachodnich ( zachowały się ślady
fundamentów wież). W miejsce niezrealizowanego przęsła powstała kaplica św.
Moniki ( zwana Węgierską) fundacji Ścibora ze Ściborzyc. Kaplica wsparta jest na
jednym filarze a nakrywa ją sklepienie palmowe. Do kaplicy prowadzi zewnętrzny zamknięty ganek w kształcie arkady. Nawę zamknięto tymczasową
ścianą, która istnieje do dzisiaj. W tym czasie przy południowej nawie bocznej
powstała także kamienna kruchta z okazałym portalem, dekorowana laskowaniem i
pinaklami, obecnie funkcjonująca jako główne wejście do świątyni. Kruchta jest
dziełem budowniczych czeskich.
Świeżo wzniesionego kościoła nie oszczędziły kataklizmy. W
połowie XV wieku trzęsienie ziemi zniszczyło sklepienie kruchty i prezbiterium,
które odbudowano na początku XVI wieku a w ściany prezbiterium wmontowano
wysokie okna. Prezbiterium otrzymało wówczas późnogotyckie sklepienie
gwiaździste. Kilkadziesiąt lat później wnętrze budowli strawił pożar jednak
kilka lat później zostało ono odrestaurowane.
W XVII wieku pierwotne wyposażenie kościoła zastąpiono
barokowym, znacznie zniszczonym podczas potopu szwedzkiego, gdy kościół zamieniono
na lazaret.
W XVIII wieku dla świątyni nadeszły gorsze czasy. Kolejne
trzęsienie ziemi uszkodziło część fasady budynku a po rozwiązaniu zakonu
augustianów świątynia została zamknięta i zamieniona na magazyn zbożowy. Zniszczenia
tego okresu były tak duże, że władze miasta rozważały nawet rozbiórkę całego
kompleksu. Jednak dzięki protestom społeczeństwa świątynię uratowano i
odrestaurowano. Restauracja trwała kilkadziesiąt lat krzyżów zakończono ją na
początku XX wieku.
Zakonnicy powrócili do klasztoru w 1989 roku a kościół poddawany jest obecnie systematycznej
renowacji.
We stosunkowo skromnym wnętrzu budowli na uwagę zasługuje,
znajdujący się w nawie południowej,
manierystyczny nagrobek ścienny kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka
Jordana i jego rodziny, datowany na początek XVII wieku a wykonany przez
warsztat pińczowski Santi Gucciego. Na ścianie tej nawy wisi także malowany na
desce barokowy obraz z wyobrażeniem Koła Śmierci. Nawa północna ozdobiona jest
z kolei cyklem obrazów z życia św. Augustyna pochodzących z XVII wieku.
Do kościoła przylegają krużganki klasztorne z gotycką i
renesansową polichromią, ciekawymi portalami oraz pomnikiem nagrobnym rajcy
miejskiego Jana Mrowińskiego wykonanym około 1577 roku przez warsztat włoskiego
artysty Hieronima Canavesiego. Z krużganków wyodrębnionych jest kilka kaplic w
tym najstarsza, gotycka św. Doroty oraz kaplica bł. Izajasza Bonera, tutejszego
zakonnika, z późnobarokowym nagrobkiem w kształcie nawiązującym do konfesji.
Po północnej stronie kościoła wznosi się kompleks gotyckich
zabudowań klasztornych z wewnętrznym wirydarzem i trzema skrzydłami zabudowań w
tym jednym przedłużonym. Jest to najstarsze skrzydło wschodnie wzniesione w XIV
wieku za czasów króla Kazimierza Wielkiego Wielkiego i zawierające w sobie
kaplicę św. Doroty.
Do klasztoru od strony zachodniej przylega ogród klasztorny
otoczony murem.
W
pobliżu prezbiterium kościoła wznosi się wolnostojąca dzwonnica z murowaną z cegły
gotycka podstawą z XV wieku oraz drewnianą nadbudową ( obecna z XIX wieku).
 |
| widok ogólny |
 |
| kościół i dzwonnica |
 |
| zdjęcie archiwalne - Fotopolska |
 |
| prezbiterium |
 |
| zwieńczenie prezbiterium |
 |
| okna i pinakle |
 |
| okna ostrołukowe |
 |
| maswerki |
 |
| pinakle |
 |
| widok na elewację zachodnią |
 |
| zdjęcie archiwalne |
 |
| widok na fasadę zachodnia od strony Skałki |
 |
| fasada |
 |
| kruchta południowa |
 |
| zwieńczenie portalu kruchty |
 |
| laskowanie na ścianie kruchty |
 |
| pinakiel |
 |
| łącznik prowadzący do kaplicy św. Moniki |
 |
| wnętrze |
 |
| wnętrze - archiwalne - Fotopolska |
 |
| wnętrze prezbiterium |
 |
| ołtarz główny |
 |
| ołtarz główny - detal |
.jpg) |
| retabulum z XVI wieku - zbiory MNK |
.jpg) |
| fragment retabulum |
 |
| sklepienie prezbiterium |
 |
| herby |
 |
| stalle |
 |
| nawa boczna |
 |
| kaplica św. Moniki |
 |
| chór i organy |
 |
| nagrobek Wawrzyńca Spytka Jordana |
 |
| część centralna nagrobka |
 |
| postacie na nagrobku |
 |
| obraz Koło Śmierci |
 |
| obrazy Dolabelli-sceny z życia św. Augustyna |
 |
| gotycka płyta nagrobna |
 |
| chrzcielnica |
 |
| portal wewnętrzny kruchty południowej |
 |
| krużganki |
 |
| widok krużganków |
 |
| polichromia gotycka |
 |
| Ukrzyżowanie- polichromia renesansowa |
 |
| Misericordia Domini - XV wiek |
 |
| mauzoleum bł. Izajasza Bonera |
 |
| nagrobek Bonera |
 |
| jedna z kaplic w krużgankach |
 |
| nagrobek J. Mrowińskiego |
 |
| portal w krużgankach |
 |
| portal do kaplicy św. Doroty |
 |
| detal |
 |
| klatka schodowa |
 |
| skrzydło wschodnie klasztoru |
 |
| narożnik |
 |
| kaplica św. Doroty |
 |
| furta klasztorna |
 |
| portal do krużganków |
 |
| mury ogrodu |
 |
| ogród |
 |
| dzwonnica |
.jpg)
.jpg)
