Bolechowice- dwór

Zachowany do dzisiaj dwór w Bolechowicach ( powiat krakowski, gmina Zabierzów) został wzniesiony z inicjatywy biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka w roku 1752.  

Jest to niewielka barokowa budowla na planie kwadratu, parterowa, nakryta dachem mansardowym. Fasada południowa- pierwotnie frontowa- ozdobiona została portykiem z czterema kolumnami podpierającymi balkon. Obecnie fasadą główną dworu jest fasada zachodnia.

Budynek dworu otacza park w stylu angielskim oraz staw.

Po rozbiorach Polski majątek stał się własnością rządową. Od 1848 roku stał się własnością prywatną a właściciele zmieniali się często. Od 1871 roku do 1945 roku właścicielami dworu była rodzina Ożegalskich.

Mimo niewielkiej powierzchni majątku (poniżej 50 ha) zarówno dwór jak i resztówka zostały po wojnie upaństwowione. Dopiero w 1974 roku dwór, znacznie już zdewastowany, zakupiła osoba prywatna. Był to znany dziennikarz i reporter Janusz Roszko. Wraz z żoną

odrestaurował on zabytkowy budynek. Dwór znajduje się w rękach tej rodziny do dzisiaj.

Obok dworu zachował się fragment muru dawnej stajni z przełomu XVIII/XIX wieku.

Obie wojny przetrwał także zabytkowy drewniany spichlerz z 1763 roku, ale został on w 1988 roku rozebrany. Miał być zrekonstruowany w planowanym skansenie w Krakowie-Krzesławicach, ale raczej już do tego nie dojdzie.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne 

elewacja boczna

elewacja boczna i staw

wjazd do dworu

fragment muru dawnej stajni

Osiek- kościół św. Andrzeja Apostoła

Pierwszy kościół w Osieku ( powiat oświęcimski, gmina Osiek) był wzmiankowany na początku XIV wieku.

Obecna świątynia wzniesiona została w latach 1538-1549, prawdopodobnie z fundacji Seweryna Bonera. Jest to budowla drewniana, o konstrukcji zrębowej, orientowana. Jej styl można określić jako późnogotycki.

Najpierw powstało prezbiterium zamknięte wielobocznie i szersza nawa. Prezbiterium nakryte jest dachem gontowym, wielospadowym a nawa dwuspadowym.

Na początku XVII wieku, od zachodu dostawiono wieżę. Pierwotnie wieża była sześciokątna, ale po pożarze ok. 1802 roku odbudowano ją jako kwadratową z pochyłymi ścianami. Wtedy też dodano izbicę i nakryto całość ostrosłupowym hełmem. Przy wieży znajduje się kruchta. Około 1802 roku bryłę kościoła otoczono sobotami.

W nawie od południa znajduje się późnogotyckie drewniane nadproże z łukiem wygiętym w tzw. „ośli grzbiet”

Wnętrze kościoła nakryte jest drewnianym stropem. Strop w prezbiterium pokrywa polichromia renesansowa z XVI wieku z motywem kasetonów oraz fryz podokapowy z tego samego okresu. Na ścianach zachowały się fragmenty polichromii barokowej.  Pozostały wystrój świątyni jest manierystyczno-barokowy.

 Ściany zdobią zabytkowe epitafia. W kościele znajduje się także płyta nagrobna  Samuela Betmana,  pochodząca z XVI wieku. Zachowała się także rokokowa ambona w kształcie łodzi oraz chrzcielnica z XVI wieku nakryta rokokową okrywą. Na jej froncie widnieje herb Fogelveder. Chrzcielnica prawdopodobnie pochodzi z poprzedniej świątyni.

Kościół w Osieku w końcu XV i na początku XVII wieku służył jako zbór kalwiński.

Świątynia nie jest użytkowana od roku 1908, gdy nieopodal wzniesiono nowy, murowany kościół. Miano nawet drewnianą świątynię rozebrać, ale ówczesny właściciel Osieka Oskar Rudziński sprzeciwił się temu i dał środki na jej zabezpieczenie.

Kościół otacza nieczynny już, zaniedbany cmentarz z nielicznymi nagrobkami. Najstarsze pochodzą z XVIII wieku.

Zabytkowy kościół był chętnie malowany przez wybitnego artystę Juliana Fałata, który  często gościł u rodziny Rudzińskich, właścicieli Osieka.

widok ogólny

panorama - zdjęcie NAC

droga wjazdowa do kościoła

widok od prezbiterium

prezbiterium

archiwalne - Fotopolska

elewacja południowa

panorama

widok na wieżę

prezbiterium i soboty

wnętrze sobót

portal z łukiem w ośli grzbiet

dachy gontowe

wejście boczne od wschodu

brama

wnętrze

ołtarz główny

renesansowa polichromia stropu

fryz podstropowy

obraz

ława

łuk tęczowy

ambona

detal ambony

chrzcielnica

herb

ołtarz boczny

fragment polichromii

stary obraz

polichromia stropu nawy

chór

zacheuszek

zabytkowy karawan

detal 

płyta nagrobna Larischów

płyta nagrobna plebana

płyta nagrobna Rudzińskiego

fragment starego cmentarza

nagrobki

drewniane ogrodzenie

obraz Juliana Fałata " Kościół w Osieku"

Graboszyce - dwór obronny

 Pierwszy dwór obronny w Graboszycach ( powiat oświęcimski, gmina Zator) powstał na przełomie XIII i XIV wieku z inicjatywy rycerskich właścicieli wsi. Następna fortalicja, tym razem późnogotycka, murowana została wzniesiona w XV wieku przez Konrada z Graboszyc. Fragmenty tej budowli zachowały się w piwnicach obecnego dworu. Dwór późnogotycki stał na sztucznie usypanym cyplu i był częściowo otoczony fosą.

Obecny, renesansowy dwór obronny powstał około 1584 roku z inicjatywy dworzanina królewskiego Dziwisza Brandysa. Dziwisz Brandys wykorzystał częściowo fragmenty murów, fosy i wałów przy wznoszeniu nowej siedziby. Nowy dwór zachował, więc obronny charakter i został otoczony suchą fosą. Do dworu prowadził kamienny, sklepiony most.

Dwór został wzniesiony na rzucie prostokąta z dwoma ryzalitami przy dłuższych elewacjach, rozmieszczonymi niesymetrycznie. Na narożnikach znajdują się niewielkie szkarpy. Jest to budowla z cegły i kamienia, dwukondygnacyjna ze sklepionymi piwnicami. Elewacje tynkowane z osiowo rozmieszczonymi oknami w renesansowych obramieniach. Pierwotnie główne wejście do dworu mieściło się od zachodu. Obecne znajduje się w ryzalicie tylnym. Dwór zwieńczony był, prawdopodobnie, renesansową attyką. 

W XVIII wieku dwór należał do rodziny Russockich i Tomasz Russocki dokonał barokowej przebudowy dworu. Z czasów tej przebudowy pochodzi m.in. barokowe zwieńczenie ryzalitu frontowego Zmieniono wówczas także dach na budowli na dach łamany.

W latach 1835-1840 kolejni właściciele dworu, Stanisław i Henrietta Sołtykowie wprowadzili do jego architektury elementy romantyczne. Z tego czasu pochodzi neoklasycystyczny szczyt ryzalitu zachodniego oraz romantyczno-klasycystyczny mostek nad fosą, ozdobiony, niezachowanymi, wazami.

Od 1864 roku do końca II Wojny Światowej właścicielami majątku w Graboszycach była rodzina Chrząszczów. 

W czasie ostatniej wojny dwór znacznie ucierpiał. 

Po zakończeniu działań wojennych i wywłaszczeniu ostatnich właścicieli w dworze mieścił się między innymi magazyn i lodownia. W 1952 roku, podczas renowacji, zmieniono dach łamany dworu na dach czterospadowy.

Budynek dworu wskutek znacznej dewastacji przez powojennych użytkowników poważnie zniszczony. Od całkowitego popadnięcia w ruinę uratował go obecny (od 2014 roku) właściciel, który postanowił doprowadzić zabytkowy kompleks do pierwotnej świetności. Prace renowacyjne trwają i są zaawansowane.

Dwór w Graboszycach otaczał park w stylu angielskim, który istnieje w stanie szczątkowym.

Obok dworu zachowały się także XIX- wieczne zabudowania folwarku.

Warto nadmienić, że żoną Stanisława Sołtyka, któremu dwór zawdzięcza neoklasycystyczną przebudowę a także ocalenie od ruiny, była młodzieńcza miłość Adama Mickiewicza Henrietta z Ankwiczów. Poeta poświęcił jej wiersz „Do mego cziczerona”.

Jeszcze inną informacją jest ta, że ostatni przedwojenny właściciel dworu Ludwik Chrząszcz zamieszkał początkowo, za zgodą władz gminy, w pobliskiej zarządcówce. Lecz w roku 1951 zmuszony był się z niej wyprowadzić i zamieszkał w drewnianej szopie, obok dworu.

W 1957 roku zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach. Jedna wersja jego śmierci mówi o zamordowaniu go przez nieznanych sprawców przez podpalenie szopy. Inna utrzymuje, że Ludwik Chrząszcz sam przypadkowo zaprószył ogień w szopie i zginął w pożarze.

widok ogólny

grafika - założenie dworskie

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

fasada

ryzalit przed remontem

elewacja boczna

widok z parku

portal wejściowy

sentencja łacińska

okno

dawna fosa

zarządcówka

fragment zarządcówki

okno lodowni

staw podworski