niedziela, 2 stycznia 2022

Skwirtne - cerkiew śś. Kosmy i Damiana

Trójdzielna cerkiew drewniana w typie zachodnio-łemkowskim w miejscowości Skwirtne ( powiat gorlicki, gmina Uście Gorlickie) jest modelowym przykładem XIX-wiecznej cerkwi grekokatolickiej tego typu w Polsce.

Świątynia powstała w roku 1837 i dotrwała do naszych czasów w niemal niezmienionej formie. Prezbiterium ma zamknięte ścianą prostą a nad babińcem wznosi się wieża z nadwieszoną izbicą. Całość przykrywają dachy z gontu. Gontem obite są także ściany zewnętrzne.

Wnętrze nawy i prezbiterium przykrywają pozorne sklepienia kopułowe a babiniec strop płaski.

We wnętrzu zachowała się polichromia figuralno-ornamentalna z około 1900 roku. Nie zachował się jednak oryginalny ikonostas. Jego funkcję pełni współczesna przegroda z ikonami z początku XX wieku. Starsze ikony, z dawnego ikonostasu rozmieszczone są na ścianach cerkwi.

Warto zwrócić uwagę na malowany krzyż procesyjny z początku XIX wieku, znajdujący się w przedsionku.

Obecnie cerkiew jest świątynia rzymskokatolicką i należy do parafii w Uściu Gorlickim.

Przy świątyni zachował się niewielki cmentarz przycerkiewny z zabytkowymi nagrobkami.

widok ogólny
zdjęcie archiwalne
elewacja północna

elewacja południowa

prezbiterium

wieża

izbica wieży

latarnie dachów

wejście

okna nawy

zachata wieży

wnętrze

polichromia stropu

przegroda z ikonami

fragment przegrody

ikona św. Mikołaja

Madonna z Dzieciątkiem

stara ikona

fragment balustrady chóru

krzyż procesyjny

cmentarz

nagrobki

wtorek, 28 grudnia 2021

Sromowce Niżne - drewniany kościół św. Katarzyny

Drewniany kościół w Sromowcach Niżnych ( powiat nowotarski, gmina Czorsztyn) został wzniesiony na początku XVI wieku jako budowla jednonawowa z trójbocznie zamkniętym prezbiterium o szerokości równej nawie. Obie przestrzenie nakryto płaskim stropem.

W kolejnym stuleciu nastąpiła przebudowa kościoła a bryła świątyni wzbogaciła się o wieżę.

Około 1894 roku dobudowano po stronie północnej zakrystię i dobudówkę gospodarczą a wejście do wieży obudowano kruchtą.

Na początku wieku XX wydłużono nawę.

Ściany i wieża są oszalowane a dach nawy i prezbiterium oraz hełm wieży zdobią gonty. Okna oświetlają wnętrze tylko od strony południowej.

Większość wyposażenia drewnianej świątyni została przeniesiona do stojącego obok,  nowego, murowanego kościoła, który przejął funkcję świątyni parafialnej.

W nowym kościele można podziwiać w ołtarzu głównym gotycki tryptyk  z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem ( figura jest kopią- oryginał znajduje się w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie) pochodzący z końca XIV wieku a stanowiący pierwotnie wyposażenie pierwszego kościoła w tej miejscowości. W bocznej wnęce zawieszono fragmenty innego gotyckiego tryptyku ( skrzydła) datowanego na wiek XV. Także w nowym kościele znalazła miejsce drewniana gotycka chrzcielnica z dekoracją ornamentalną z XVI wieku.

W starej świątyni pozostała barokowa ambona oraz cześć obrazów z XVII wieku.

Drewniany kościół  pełni obecnie funkcję galerii sztuki.

Budowla otoczona jest drewnianym ogrodzeniem z daszkiem z gontu i bramkami.

widok ogólny

panorama-zdjęcie archiwalne

widok z lotu ptaka- zdjęcie Fotopolska

prezbiterium i zakrystia

fasada

wieża

zwieńczenie wieży

elewacja północna

wejście

dach z gontu

wnętrze

gotycki tryptyk

drewniana chrzcielnica

bramka ogrodzenia

czwartek, 23 grudnia 2021

Kraków Kościelniki-pałac Wodzickich

Powstanie barokowego założenia pałacowego w Kościelnikach ( dzisiaj obręb Krakowa) wiąże się z osobą Stefana Morstina, starosty duninowskiego i dyplomaty.

Na początku XVIII wieku włoski architekt Józef  Piola wzniósł pośrodku dawnego założenia obronnego okazały piętrowy pałac na planie litery H z wysuniętymi po bokach ryzalitami. Pałacowi towarzyszyły dwie oficyny; nowa wschodnia oraz zachodnia, zaadoptowana z dawnej budowli obronnej z XVII wieku ( tzw. Zameczek). Przed pałacem rozciągał się obszerny dziedziniec.

Przy pałacu założono geometryczny ogród włoski oraz stawy z kanałami.

W 1773 roku majątek nabyła rodzina Wodzickich i stopniowo odnowiła w duchu klasycystycznym według projektu architekta Józefa Le Bruna. Dostawiono wówczas do fasady kolumnowy portyk w wielkim porządku ozdobiony herbami. Towarzyszącą pałacowi starą kaplicę zmieniono na ogrodowa altanę a na początku XIX wieku ogród włoski zmieniono na park krajobrazowy w stylu angielskim. W ogrodzie umieszczono monumentalna fontannę, której relikty zachowały się do dzisiaj.

Wodziccy byli właścicielami pałacu do roku 1945. Opuszczony pałac został szybko zdewastowany i rozgrabiony z cennego wyposażenia. Do zniszczeń przyczyniły się w dużej mierze stacjonujące tutaj wojska radzieckie.

Mimo kilkukrotnych prób odbudowy całego założenia do dzisiaj to się nie udało, chociaż pałac, od końca lat 90-tych XX wieku, należy do spadkobierców przedwojennych właścicieli.

widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne - Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t.1

widok na elewację

elewacja frontowa

portyk kolumnowy

fragment portyku

herby - zdjęcie Fotopolska

elewacja ogrodowa - zdjęcie archiwalne - Fotopolska

elewacja ogrodowa

balkon na elewacji ogrodowej

elewacja boczna

dawny salon - zdjęcie archiwalne - Fotopolska

fragment murów ogrodzenia

ruiny budynków

widok na oficynę

ruiny oficyny

pozostałości parku

dawna altana - zdjęcie Fotopolska