gatoma - na tropie zabytków

wtorek, 12 maja 2020

Wojnicz - kościół św. Wawrzyńca

Najstarsze, późnogotyckie, partie kościoła parafialnego w Wojniczu ( powiat tarnowski, gmina Wojnicz) pochodzą z około XV wieku.

Pierwotnie murowana z kamienia i cegły świątynia składała się z trójbocznie zakończonego prezbiterium, nakrytego sklepieniem sieciowym ( zachowane) oraz nawy i przylegającej do prezbiterium zakrystii. W 1512 roku dobudowano od północy kaplicę a w XVII drugą kaplicę, południową. Po pożarze w 1772 roku kościół został odbudowany i przekształcony w duchu baroku.

Kolejne zmiany w bryle kościoła miały miejsce po zniszczeniach pierwszej Wojny Światowej. Dobudowano wówczas nawy boczne, tworząc trójnawowy korpus oraz wzniesiono nową zakrystię od południa.

W latach 50-tych XX wieku od frontu powstała niska wieża podwyższona w latach 1997-2001 i nakryta pseudobarokowym hełmem.

Z elementów gotyckich zachowały się sklepienia prezbiterium i starej zakrystii, ostrołukowe okna prezbiterium, portal z XV wieku, cynowa chrzcielnica z XV wieku nakryta rokokową drewnianą pokrywą oraz krucyfiks z przełomu XVI i XVII wieku.

Pozostała część wystroju pochodzi z okresu baroku i rokoka. Na ścianach zachowały się zabytkowe epitafia. Zwraca także uwagę klasycystyczny pomnik nagrobny rodziny Stadnickich z 1818 roku w formie sarkofagu.

Od 2014 roku świątynia pełni funkcję kolegiaty.

Kolegiacie towarzyszy wolnostojąca drewniana dzwonnica z 1663 roku. Dzwonnicę wieńczy izbica przykryta gontowym dachem namiotowym.

Kościół otacza mur z kaplicami i stacjami Drogi Krzyżowej. Jedna z kaplic pochodzi z XVIII wieku.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

panorama

prezbiterium

Ogrojec

zamurowane okno gotyckie

pocisk w ścianie prezbiterium

elewacja północna i stara zakrystia

elewacja południowa

nowa zakrystia

wieża

hełm wieży

wnętrze

sklepienie sieciowe

ołtarz główny

ołtarz główny - część centralna

rokokowa ława

łuk tęczowy

gotycki portal

rokokowa polichromia

fragment polichromii

polichromia iluzjonistyczna

chór i organy

ambona

chrzcielnica

detal chrzcielnicy

barokowy portal

drzwi

epitafium z portretem

klasycystyczne epitafium w formie nagrobka

dzwonnica

izbica dzwonnicy

kapliczka

wnętrze kapliczki

brama wejściowa

czwartek, 7 maja 2020

Bodaki - cerkiew św. Dymitra

Jedną z najmłodszych cerkwi łemkowskich w Polsce jest, położona przy głównej drodze do Bartnego, drewniana cerkiew w Bodakach ( powiat gorlicki, gmina Sękowa). Świątynię wzniesiono 1902 roku, prawdopodobnie z wykorzystaniem elementów poprzedniej budowli z XVIII wieku.

Jest to cerkiew trójdzielna, orientowana, w typie zachodnio-łemkowskim. Posiada trójboczne prezbiterium, szerszą nawę zbliżoną w planie do kwadratu i przykrytą dachem kalenicowym oraz od zachodu niską wieżę z babińcem, zwieńczoną pseudolatarnią. Każde z członów budowli akcentuje cebulasty hełm. Dachy wykonano z blachy a ściany są oszalowane pionowymi deskami.

Wnętrze cerkwi kryje strop. Ściany i strop pokrywa figuralna i ornamentalna polichromia z początku XX wieku. Uwagę zwraca kompletny ikonostas z ciekawą snycerką carskich i diakońskich wrót.

Po wysiedleniu ludności łemkowskiej po akcji „ Wisła” cerkiew zamieniono na świątynię katolicką. Funkcję tę pełni do dzisiaj.

W pobliżu cerkwi mieści się wiejski cmentarz z zachowanymi kamiennymi nagrobkami łemkowskimi.

widok ogólny

panorama

prezbiterium

elewacja południowa

babiniec i wieża

wnętrze

ikonostas

carskie wrota

fragment polichromii

krzyż

napis na krzyżu

stary cmentarz

nagrobek

tablica na nagrobku

sobota, 2 maja 2020

Zawada - kościół św. Marcina

We wsi Zawada koło Tarnowa ( powiat tarnowski, gmina Tarnów), umiejscowionej na górze św. Marcina, stoi kościół drewniany, pochodzący w zasadniczej strukturze z połowy XV wieku, czyli z okresu gotyku.

Początkowo świątynia posiadała nawę i węższe prezbiterium, zamknięte trójbocznie oraz wnętrze nakryte stropem i okna od strony południowej. W XVII wieku dobudowano od zachodu, nad nawą, wieżę z izbicą zwieńczoną ostrosłupowym dachem a w XVIII wieku dodano do nawy soboty. Całość nakrywają wspólne dachy wielopołaciowe z gontu. Gontem kryte są także ściany świątyni.

Od południa i zachodu zachowały się portale gotyckie ostrołukowe i jeden trójlistny.

Wnętrze, przykryte stropem, zdobi polichromia figuralno-ornamentalna z 1900 roku. Wyposażenie jest głównie barokowe. Na uwagę zasługują cztery płaskorzeźby na parapecie chóru pochodzące z okresu późnego gotyku ( początek XVI wieku), zbliżone stylistycznie do prac warsztatu Wita Stwosza. Płaskorzeźby pochodzą prawdopodobnie z gotyckiego tryptyku a następnie wtórnie wmontowano je w ściany parapetu chóru.

Ciekawostką jest, wiszący nad belką tęczową, sporych rozmiarów łańcuch wykonany, podobno, z jednego kawałka drewna przez niewidomego pasterza.

Kościół otacza murowano-drewniane ogrodzenie z daszkiem z gontu.

Przy świątyni znajduje si także wolnostojąca dzwonnica z zabytkowymi dzwonami oraz pozostałości przykościelnego cmentarza z zachowanymi kilkoma nagrobkami.