wtorek, 3 marca 2020

Kraków-Górka Kościelnicka - kościół Wszystkich Świętych

Drewniany kościół w Górce Kościelnickiej ( obręb Krakowa ) został ufundowany w 1646 roku przez Barbarę Morsztynową.

Jest to budowla wzniesiona w stylu późnogotyckim , jednonawowa, o konstrukcji zrębowej, orientowana. Kościół nie posiada wieży, jedynie ośmioboczną sygnaturkę. 

W 1777 roku świątynia przeszła generalny remont ( od fundamentów ) na zlecenie właścicielki Kościelnik, Konstancji Wodzickiej.

W 1823 roku postawiono murowaną, klasycystyczna dzwonnicę ufundowana przez hr. Józefa Wodzickiego.

Wodziccy, przebudowując w XIX wieku ogród  przy pałacu w Kościelnikach, przekazali do opisywanego kościoła,  XVIII- wieczną murowaną  balustradę. Ustawiono ją pomiędzy kościołem a plebanią.

Kościół często popadał w zaniedbanie i był wielokrotnie restaurowany. 
Ostatni remont wykonano w 1997 roku .

Obok kościoła znajduje się  zbiorowa mogiła żołnierzy austriackich, poległych w czasie I Wojny Światowej oraz kilka zabytkowych nagrobków.

Ale niezwykła atrakcją- jeżeli tak to można nazwać- jest prowadzący do kościoła  " las krzyży".

Ten imponujący zbiór starych, żeliwnych i kamiennych krzyży to efekt działań proboszcza tutejszej parafii, księdza J. Hojnowskiego. Postanowił on zebrać od okolicznych mieszkańców zabytkowe krzyże, usuwane przez nich ze starych i  odnawianych  nagrobków. Po oczyszczeniu lub drobnych reperacjach, krzyże zostały ustawione wzdłuż drogi do kościoła i wokół ogrodzenia. Jest ich około 170 i robią niesamowite wrażenie. 

Mieszkańcy jednak mają mieszane uczucia, jeżeli chodzi o ich obecność przy kościele.

widok ogólny
widok od prezbiterium
zakrystia
widok na elewację boczną
elewacja boczna jesienią
kruchta wejściowa
rzeźba ceramiczna
kamienna dzwonnica
widok na dzwonnicę
nagrobek Potockiego
inskrypcja na nagrobku
stary nagrobek
inskrypcja
mogiła żołnierzy I Wojny Światowej
detal pomnika
kamienna balustrada
droga z krzyżami
krzyże
kompozycja z krzyży





czwartek, 27 lutego 2020

Zakrzów- dwór

Co do okresu powstania dworu w Zakrzowie (powiat wadowicki, gmina Stryszów) istnieją pewne rozbieżności.

Powszechnie uważa się, że dwór został wzniesiony z inicjatywy Maurycego Montlearta w II połowie XIX wieku, ale istnieje także hipoteza, że powstał nieco później, już za czasów własności arcyksięcia Reinera Habsburga. Pod koniec XIX wieku majątkiem administrował, na zlecenie właściciela, Ludwik Selling, założyciel m.in. słynnej wytwórni jarzębiaku w Izdebniku.

Po I Wojnie Światowej „klucz izdebnicki” Habsburgów, do którego należał Zakrzów, został sprzedany Lwowskiemu Bankowi Ziemskiemu, który z kolei odsprzedał go w 1922 roku, wzbogaconemu na nafcie, przemysłowcowi, senatorowi RP Zygmuntowi Lewakowskiemu.

Nowy właściciel w 1927 roku budynek odrestaurował a majątek uczynił głównym ośrodkiem swoich dóbr. Po podziale majątku przez Zygmunta dobra zakrzowskie odziedziczył jego syn Karol, który przebywał w dworze do 1945 roku.

W czasie II wojny światowej w majątku działała wytwórnia wódek gatunkowych z przeznaczeniem dla żołnierzy niemieckich.

Po wywłaszczeniu, w dworze umieszczono m.in. dom wypoczynkowy dla kombatantów wojennych, ośrodek zdrowia, i dom dziecka. W końcu budynek przejęła Spółdzielnia Rolnicza „ Chełm”ze Stryszowa, która w latach 1980-1985 zniszczony dwór odrestaurowała z przeznaczeniem na hotel i restaurację.

Hotel nosi nazwę „ Dwór Senator” od funkcji pełnionej przez dawnego właściciela, który był  senatorem RP.

Kilka lat temu o zwrot dworu w Zakrzowie i przylegających do niego terenów upomnieli się spadkobiercy dawnego właściciela majątku. Domagają się także odszkodowania za bezumowne użytkowanie tych nieruchomości. Sprawa toczy się obecnie w Sądzie.

I jeszcze ciekawa informacja.

Zygmunt Lewakowski, po podziale majątku pomiędzy pięcioro dzieci, zamieszkał u syna w Zakrzowie a amatorsko zajmował się m.in. rzeźbiarstwem. Był także kolekcjonerem starej broni i dywanów. Zmarł 1941 roku w Krakowie i został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Dwór wzniesiono w stylu klasycystycznym na planie prostokąta. Budynek jest dwukondygnacyjny z portykiem z filarami i trójkątnym zwieńczeniem. Wokół rozciągał się niewielki park, którego resztki się zachowały, oraz tarasowe ogrody.

widok ogólny
zdjęcie archiwalne - CBN Polona
widok od wjazdu
fasada
portyk filarowy
elewacja frontowa i boczna
elewacja tylna
taras od ogrodu
schodki w parku
wjazd do dworu
brama wjazdowa


sobota, 22 lutego 2020

Dobczyce- kościół pw. św. Jana Chrzciciela

Jest to prawdopodobnie trzecia świątynia postawiona na tym miejscu. Obecny kościół zbudowano w latach 1828 -1834 w stylu klasycystycznym. Pracami budowlanymi kierował najpierw starosta Dobczyc Jan Turnau a później jego syn. Kościół przechodził kilka renowacji, pierwszą w 1885 roku, potem w latach 1906-1907 i 1992-1996.

Jest to budowla wzniesiona z kamienia i cegły, na rzucie krzyża łacińskiego, jednonawowa, orientowana z wbudowaną na osi kościoła wieżą. Korpus główny wzbogacono czworobocznymi przybudówkami z obu stron, pełniącymi funkcje zakrystii i kruchty. Na szczycie wieży umieszczono herbowy krzyż Jagiellonów z podwójnymi ramionami.

We wnętrzu kościoła wmurowano, pochodzące z poprzedniej świątyni, marmurowe epitafium dziecięce Sebastiana Lubomirskiego z 1594 roku. Także z poprzedniego kościoła przeniesiono do obecnego, parafialnego, późnorenesansową chrzcielnicę z czerwonego marmuru oraz gotycką Pietę i kamienną kropielnicę.

Obok kościoła znajduje się dzwonnica z 1855 roku wykonana z kamienia ciosowego. Początkowo miała ona dwie arkady, ale w 1874 roku dobudowano trzecią, aby zawiesić trzeci dzwon. Ostatnią Wojnę przetrwał tylko jeden z nich, środkowy, pochodzący z 1504 roku. Jest to dzwon gotycki. Nosi nazwę „ Jan” i poświęcony jest św. Janowi Chrzcicielowi. Dzwon ocalał, ponieważ widniał na nim napis w języku niemieckim i Niemcy nie przetopili go na armaty. Pozostałe dzwony pochodzą z lat 70- tych XX wieku.

Do kościoła prowadzą kamienne schody zwieńczone dwiema kamiennymi figurami – po lewej stronie Najświętszej MP Niepokalanie Poczętej- po prawej św. Jana Nepomucena. Obie figury pochodzą z 1768 roku i nie stały tutaj pierwotnie. Zostały przeniesione w 1907 roku z miejsca przy moście na Rabie.

Po prawej stronie schodów stoi stara lipa nazwana " Marysieńką". Drzewo zasadzono na pamiątkę zwycięstwa wojsk polskich pod Wiedniem w 1683 roku.

widok ogólny
widok na fasadę
fasada
elewacja południowa
zegar słoneczny
fragment elewacji południowej- zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

elewacja północna

prezbiterium
zakrystia
dawny portal

wnętrze
ołtarz główny
ołtarz boczny

chór
kolumna chóru
ambona
epitafium dziecięce
chrzcielnica późnorenesansowa ( nowy kościół) 

kielich chrzcielnicy

gotycka Pieta ( nowy kościół )
kropielnica ( nowy kościół) 

nagrobek przy prezbiterium
dzwonnica
dzwon " Jan"
schody
figura św. Jana Nepomucena
lipa " Marysieńka"
tablica pamiątkowa