Wielka Wieś - dwór Stadnickich

W Wielkiej Wsi ( powiat tarnowski, gmina Wojnicz ) znajduje się urokliwy, barokowy dwór otoczony resztkami dawnego parku.

Na początku XVIII wieku majątek kupił Piotr Stadnicki i zapewne na jego zlecenie wzniesiono dwór i założono park krajobrazowy. Obecny wygląd dwór zawdzięcza Janowi Stadnickiemu, który w czasie remontu zmienił wygląd budynku, zlecając wykonanie przebudowy znanemu krakowskiemu artyście Tadeuszowi Stryjeńskiemu. Dwór nakryto łamanym, polskim dachem, w którym umieszczono mansardowe okna. Dobudowano także oranżerię i kaplicę.

Przed wojną w dworze znajdowała się cenna biblioteka, empirowe meble oraz obrazy znanych artystów m.in. Wojciecha Kossaka. W okresie międzywojennym majątek przeżywał trudności finansowe a rodzina ( wdowa z pięciorgiem dzieci) zmuszona była żyć dosyć skromnie.

W czasie II wojny światowej majątek miał przymusowego zarządcę a w 1945 roku rodzinie nakazano opuszczenie dworu. Następnie w dworze umieszczono bibliotekę, później m.in. przedszkole i świetlicę ZMP. Budynek jeszcze kilkukrotnie zmieniał właścicieli, którzy jednak o niego nie dbali.

Od całkowitej ruiny uratowała go w 1982 roku kuria w Tarnowie. Ponieważ obok dawnego parku powstał nowy kościół, kuria postanowiła kupić zdewastowany dwór z przeznaczeniem na plebanię. Budynek starannie odrestaurowano a plebania znajduje się w nim do dzisiaj.

 

widok ogólny

zdjęcie archiwalne-Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t.1

panorama

fasada - 2002 rok

fasada

portal

zwieńczenie portalu

elewacja tylna i boczna

elewacja tylna

arkady

Istebna - kościół Świętego Krzyża na Kubalonce

Zabytkowy kościół przy przełęczy Kubalonka w Istebnej ( powiat cieszyński, gminna Istebna) stoi przy drodze z Wisły do Istebnej. Ta drewniana świątynia została wybudowana w 1779 roku dla parafii w Przyszowicach koło Gliwic. Pełniła tam rolę kościoła cmentarnego.

Po wojnie, w roku 1958, przeniesiono kościół na obecne miejsce. Po przeniesieniu początkowo pełnił on funkcję muzeum, dopiero od lat 80-tych XX wieku ponownie jest czynną świątynią.

Jest to budowla wzniesiona w konstrukcji zrębowej z szerszą nawą i zamkniętym wielobocznie prezbiterium. Budowlę otacza niski okap, nakrywający przestrzeń pełniącą rolę sobót. Całość nakrywa dwuspadowy dach gontowy ozdobiony sygnaturką. Kościół posiada portale wycięte w „ ośli grzbiet”. Z pierwotnego wyposażenia zachował się barokowy ołtarz główny i ambona z XVII wieku.

Ciekawym rozwiązaniem jest połączenie, od frontu, okapu okalającego świątynię z drewnianym ogrodzeniem.

widok ogólny

panorama

fasada

prezbiterium

elewacja południowa

elewacja północna

schody

kościół i ogrodzenie

sygnaturka

wejście

portal do nawy

wnętrze

Kraków - synagoga Wysoka

Późnorenesansowa synagoga przy ul. Józefa na Kazimierzu w Krakowie została wzniesiona, prawdopodobnie, w latach 1556-1563 i była jedną z najbogatszych synagog w mieście.

Wzniesiono ją jako nadbudówkę istniejącego już budynku. I dlatego sala modlitewna, w odróżnieniu od innych synagog, znajduje się na piętrze (stąd nazwa Wysoka). Jest to jedyny przykład takiej synagogi w Polsce. W czasie ostatniej wojny świątynia została zamieniona na magazyn i zdewastowana. W roku 2008 budynek odzyskała Gmina Wyznaniowa Żydowska.

Fasada świątyni posiada trzy półkoliste okna i wzmocniona jest przyporami. Obecne drzwi wejściowe zdobi późnorenesansowy portal z XVI wieku. W sali modlitewnej, nakrytej sklepieniem kolebkowym z lunetami, zachowały się polichromie z XIX wieku oraz największy i najstarszy aron-ha-kodesz w Polsce. Pochodzi z okresu renesansu ( XVI wiek). Wnękę ujmują smukłe kolumny. Zwieńczenie z motywem gryfów jest późniejsze, barokowe.

Warto zauważyć, że synagoga Wysoka ma swój odpowiednik ( późniejszy) w Pradze. Synagoga praska także nosi nazwę Synagogi Wysokiej i jest podobna do krakowskiego pierwowzoru.

Ciekawostką jest, że pierwsza uroczystość religijna w synagodze po drugiej wojnie światowej, która odbyła się w 2008 roku, została poprowadzona prze kobietę- rabinkę.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne - zbiory NAC

fasada

fragment fasady

elewacja tylna

portal

fragment portalu

Aron-ha - kodesz

zwieńczenie Aron - ha - kodesz

okna i napisy

fragment polichromii

tablica pamiątkowa

Gawłów - kościół św. Andrzeja Boboli i cmentarz

Niedaleko Bochni w miejscowości Gawłów ( powiat bocheński, gmina Bochnia) możemy zobaczyć niewielką drewnianą świątynię.

Została wzniesiona jako zbór ewangelicki dla niemieckojęzycznych osadników, osiedlonych tutaj przez władze austriackie w ramach tzw. kolonizacji józefińskiej. Osadnicy ci zatrudnieni byli przeważnie w kopalni soli w Bochni.

Zbór powstał w roku 1806. Budynek zboru to jednonawowa salowa świątynia o konstrukcji zrębowej z wielobocznym prezbiterium. Od wschodu do korpusu nawowego przylega wieża nakryta dachem namiotowym. Wnętrze, przykryte stropem, posiada skromne wyposażenie z początku XIX wieku.

Po opuszczeniu przez ludność niemiecką tych terenów, po roku 1945, zbór został przejęty przez parafię katolicką i z czasem rozbudowany o cześć murowaną.

Obok świątyni znajduje się niewielki cmentarz ewangelicki z zachowanymi kilkunastoma nagrobkami oraz kwaterą, gdzie pochowano żołnierzy, którzy zginęli podczas I Wojny Światowej.

widok ogólny

widok od cmentarza

fasada z wieżą

prezbiterium

część murowana - nowa

wnętrze kościoła drewnianego

ołtarz

 

organy

ołtarz boczny

wnętrze części nowej

figura świętego

cmentarz ewangelicki

cmentarz zimą

nagrobki

nagrobek

nagrobek zmarłej kobiety

inskrypcja

grobowiec

cmentarz wojenny

krzyż na cmentarzu wojennym

Leńcze - dwór Brandysów

Niedaleko Kalwarii Zebrzydowskiej, we wsi Leńcze ( powiat wadowicki, gmina Kalwaria Zebrzydowska), stoi niewielki dwór z pierwszej połowy XIX wieku. Wzniesiony został przez rodzinę Brandysów, właścicieli majątku od 1835 roku ( wówczas nazywanego Leńcze Górne).

Jest to murowany, jednopiętrowy budynek na planie prostokąta. Bryłę wzbogacają dwa ryzality zwieńczone trójkątnymi szczytami. Całość nakrywa dach dwuspadowy naczółkowy. Elewacje pozbawione są detali architektonicznych i zdobień, za wyjątkiem gzymsów oraz arkadowych okien w ryzalitach. Do wnętrza dworu prowadzą schody wachlarzowe.

Ostatnimi przed wojną właścicielami dworu była rodzina Przychockich. Po wojnie majątek został upaństwowiony i rozparcelowany. Dwór i zabudowania gospodarcze z czasem uległy dewastacji. Dopiero zakup dworu w latach 80-tych XX wieku przez osobę prywatną doprowadził do jego generalnego remontu z przeznaczeniem na funkcje hotelowe.

Obok dworu zachował się oryginalny dwukondygnacyjny spichlerz. Zwraca uwagę wejście na piętro budynku, umieszczone na zewnątrz, z parą symetrycznych schodów.

Dwór otaczał niegdyś park krajobrazowy, zachowany szczątkowo.

widok ogólny

fasada

elewacja ogrodowa

ryzalit frontowy

spichlerz