Pierwszą gotycką warownię w Rudnie
( powiat krakowski, gmina Krzeszowice) wzniósł w latach 1331-1361 Andrzej
Toporczyk, syn protoplasty rodu Tęczyńskich, kasztelana krakowskiego Nawoja z Morawscy,
który założył tutaj w 1319 roku osadę.
Pierwotny zamek, typu wyżynnego, był
otoczony murem obwodowym i posiadał kilka wież. Wewnątrz murów znajdował się
budynek mieszkalny z kaplicą. Z tego zamku pochodzi wieża zwana Nawojową oraz
wieża zwana Dorotką.
W XV wieku nastąpiła rozbudowa
zamku. Jedną z wież ( wieża Nawojowa) przekształcono w wieżę bramną.
Rozbudowano skrzydło zachodnie, które pełniło funkcję reprezentacyjną. W
skrzydle północnym mieściły się pomieszczenia mieszkalne właścicieli warowni.
Nieco później dobudowano osobną kaplicę oraz rozbudowano tzw. zamek dolny.
Kaplica posiadała kryptę grobową.
Kolejna przebudowa, przeprowadzona
przez Jana Tęczyńskiego około 1570 roku nadała budowli cech rezydencji
renesansowej, jednej z największych w ówczesnej Rzeczypospolitej. Całość
znacznie rozbudowano a dziedziniec zamku górnego ozdobiono krużgankami. Na
wieżach pojawiły się attyki. Obok zamku
założono ogrody i winnice.
Około 1610 roku wzmocniono także
część dolną warowni wznosząc fortyfikacje bastejowo- bastionowe.
W XVII wieku, po wygaśnięciu rodu
Tęczyńskich, warownia przeszła jako wiano córki ostatniego z rodu, Jana
Tęczyńskiego na własność rodziny Opalińskich.
Kres świetności zamku przyniósł
Potop Szwedzki. Twierdza została w 1656 roku ograbiona i spalona. Próby
odbudowy zamku przez kolejnych właścicieli powiodły się połowicznie.
W 1768 roku zamek spłonął od
uderzenia pioruna. Od tego czasu pozostał opuszczony i popadał w ruinę.
Jego właścicielami byli od roku
1816 do wybuchu II wojny światowej Potoccy z Krzeszowic. Za ich czasów
rozpoczęto prace konserwatorskie zabezpieczające ruiny. Restauracja zamku trwa
do dnia dzisiejszego, prowadzona obecnie na zlecenie gminy Krzeszowice ale
rodzina Potockich stara się o odzyskanie warowni.
Ciekawostką jest, że wjazd do
zamku prowadzi przez basteję bramną zwaną barbakanem oraz długą sień- jest to
oryginalne rozwiązanie, niespotykane gdzie indziej w Polsce.
Inne ciekawostki:
- w zamku byli więzieni
znaczniejsi jeńcy krzyżaccy, wzięci do niewoli po bitwie pod Grunwaldem
- w XVI wieku częstymi gośćmi na
zamku byli Mikołaj Rej i Jan Kochanowski
- zamkowe wzgórze było
prawdopodobnie kiedyś stożkiem wulkanicznym
- skały wzgórza zamkowego
zawierają w sobie kamienie ozdobne- ametysty
 |
| widok ogólny |
 |
| widok ogólny - zdjęcie PAN |
 |
| litografia |
 |
| panorama - zdjęcie archiwalne |
 |
| rysunek zamku pierwotnego |
 |
| rezydencja renesansowa - rysunek |
 |
| barbakan- pocztówka z roku 1932 |
 |
| barbakan |
 |
| wnętrze barbakanu |
 |
| szyja bramna |
 |
| widok na dziedziniec |
 |
| cześć reprezentacyjna |
 |
| Wielka Sala |
 |
| Wieża Nawojowa od strony dziedzińca |
 |
| Wieża Nawojowa |
 |
| brama wjazdowa na dziedziniec |
 |
| baszta " Dorotka" |
 |
| ślady krużganków |
 |
| widok na kaplicę |
 |
| kaplica |
 |
| ruiny kaplicy - archiwalne - Fotopolska |
 |
| okna kaplicy |
 |
| jedna z sal |
 |
| Wieża Grunwaldzka |
 |
| baszta czworoboczna |
 |
| widok na dziedziniec |
 |
| dziedziniec |
 |
| dawne pomieszczenia dla załogi |
 |
| attyka na Baszcie Grunwaldzkiej |
 |
| palenisko |
 |
| herb nad bramą wjazdową |
