Busko-Zdrój - kościół św. Leonarda

Zabytkowa świątynia drewniana w Busku Zdroju ( powiat buski, gmina Busko-Zdrój) wzniesiona została w 1699 roku, na miejscu wcześniejszego kościoła. Obiekt był remontowany w 1748 roku, z inicjatywy Reginy Zawadzkiej oraz po zniszczeniach ostatniej wojny i ostatnio w latach 2010-2011.

Jest to budowla z drzewa modrzewiowego, orientowana, o konstrukcji zrębowo-słupowej. Składa się z nawy i prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia. Nawa poprzedzona jest kruchtą z wejściem. Nawę i prezbiterium nakrywa dwuspadowy dach gontowy z barokową, krytą blachą, sygnaturką. Okna nawy znajdują się tylko od strony południowej.

Wnętrze kościoła, kryte jest stropem, na którym zachowały się fragmenty dawnej polichromii. Warto zwrócić uwagę na portal wewnętrzny, wycięty w ośli grzbiet.

Kościół otoczony jest kamiennym murem, a wokół świątyni zachowały się zabytkowe nagrobki, między innymi założyciela uzdrowiska w Busku Zdroju, Feliksa Rzewuskiego.

Ciekawym elementem wyposażenia kościoła jest barokowy ołtarz główny z figurami o ruchomych rękach.

widok ogólny

zdjęcie archiwalne - Fotopolska

widok od prezbiterium

prezbiterium i elewacja boczna

elewacja bez okien

widok od strony cmentarza

nagrobek Feliksa Rzewuskiego

inskrypcja na nagrobku

cmentarz- nagrobki

kolumna na cmentarzu

Poręba Żegoty - ruiny pałacu Szembeków

Niedaleko Alwerni, w miejscowości Poręba Żegoty ( powiat chrzanowski, gmina Alwernia) znajdują się ruiny okazałego założenia pałacowo - parkowego.

Od wieku XVII istniał w Porębie niewielki dwór drewniany, wzniesiony prawdopodobnie przez rodzinę Korycińskich. Dwór ten zniszczyły wojska szwedzkie podczas Potopu. Został on jednak odbudowany i rozbudowany do formy pałacu przez Jakuba Morsztyna, ożenionego z jedną ze spadkobierczyń Korycińskich.

W 1758 roku dobra porębskie nabył Franciszek Szwarcenberg – Czerny, kasztelan oświęcimski. Po jego śmierci w 1764 roku, majątek odziedziczyła córka, będąca żoną Józefa Szembeka. Ich syn Aleksander Szembek zapoczątkował porębską linię rodu. Za jego czasów została przeprowadzona duża modernizacja i rozbudowa rezydencji w stylu rokokowo-klasycystycznym.

Powstał pałac parterowy, na planie wydłużonego prostokąta składający się z korpusu głównego oraz skrzydeł bocznych. Budynek był podpiwniczony oraz częściowo osadzony na wysokiej podmurówce i oszkarpowany. Do boków pałacu przylegały dwie oficyny. Front korpusu głównego zdobił portyk arkadowo-filarowy z kartuszami herbowymi. Całość skupiona była wokół czworobocznego dziedzińca.

Założenie pałacowe otaczał rozległy park ze szklarniami i oranżerią. Znajdowała się w nim także sztuczna grota z głową Neptuna nad wejściem ( grota nie istnieje).

W rękach tej linii Szembeków rezydencja pozostała do około 1890 roku, gdy Zygmunt Szembek sprzedał Porębę swojemu bratu stryjecznemu Józefowi Szembekowi.

Nowy nabywca zlecił około 1906 roku ponowną modernizację i rozbudowę całego kompleksu. Pracami kierował Tadeusz Stryjeński, znany architekt tworzący w stylu secesji, autor m.in. restauracji Willi Decjusza w Krakowie.

W wyniku tej modernizacji zmieniono komunikację wewnętrzna pałacu, przebudowano jedną z oficyn oraz dobudowano taras ogrodowy. Całość nakryto mansardowym dachem gontowym.  

Zmodernizowano także i uporządkowano park. Na jego terenie wzniesiono w latach 1921-1922, według projektu Stryjeńskiego, mauzoleum rodzinne Szembeków ( obecnie w odbudowie). Budowla ozdobiona była rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem nieznanego autorstwa.

Józef Szembek mieszkał w pałacu do swojej śmierci w 1929 roku. Ostatnim właścicielem majątku, do wybuchu drugiej wojny światowej, był jego syn Adam.

Pałac spłonął w pożarze w 1945 roku, podczas stacjonowania w nim wojsk radzieckich.

Zachowały się tylko niektóre zabudowania folwarczne, zasiedlane z czasem i dewastowane przez różne instytucje i lokatorów z przydziału. Ocalała także jedna z oficyn, którą zamieszkiwały do lat 60-tych XX wieku, siostra Adama Szembeka Zofia oraz Maria Szembek.

Od kilkunastu lat ruiny pałacu wraz z parkiem znowu znajdują się w rękach prywatnych.

widok ogólny

widok ogólny około 2000 roku

zdjęcie archiwalne

panorama

portyk

herby na portyku

mury pałacu

oficyna

widok na oficyny

narożnik

ruiny wieży

wjazd i oficyna

salon-zdjęcie archiwalne

brama wjazdowa

park i mauzoleum

mauzoleum przed remontem

mauzoleum po remoncie

figura Madonny

nagrobek Szembeków na cmentarzu

napis na nagrobku

ruiny budynków gospodarczych

pamiątkowa mogiła

Chotelek - kościół św. Stanisława Biskupa

W północnej części wsi Chotelek ( powiat buski, gmina Busko Zdrój) stoi na wzgórzu niewielki kościół drewniany.

Skromna budowla orientowana, o konstrukcji zrębowej, pochodzi z 1527 roku i została wzniesiona na miejscu starszej świątyni, prawdopodobnie z XII wieku.

Obecny kościół składa się z prostokątnej nawy i zamkniętego wielobocznie prezbiterium. Prezbiterium nie jest wyodrębnione od nawy. Całość nakrywa dach gontowy ozdobiony sygnaturką. Fundament kościoła tworzy solidna podmurówka z kamienia.

Zgodnie z renesansową tradycją, okna umieszczone są tylko od strony południowej. Także od południa dobudowano, w późniejszym czasie, niewielką kruchtę, która kryje wejście do świątyni. Portal wejściowy oraz niektóre elementy świątyni mają detal nawiązujący do gotyku. Takim elementem jest, na przykład, ośli grzbiet portalu.

Wnętrze nawy kościoła nakryte jest stropem, z zachowaną renesansową polichromią z pierwszej połowy XVI wieku, z motywem kasetonów. Współczesna kościołowi jest także kamienna posadzka. Zachował się również późnorenesansowy ołtarz główny z bramkami, pochodzący z drugiej polowy XVII wieku, z kamienną mensą oraz barokowa nadbudową.

Na wyposażeniu kościoła znajdował się także późnogotycki tryptyk, obecnie przechowywany w Kaplicy Zdrojowej w Busku. Cennym eksponatem jest również drewniany krucyfiks z XVI wieku.

Przez wieki kościółek był kilkakrotnie remontowany, a w XIX wieku został nawet opuszczony, ze względu na znaczne zniszczenia. Wówczas też rozebrano, stojącą obok, drewnianą dzwonnicę. Likwidacji uległ także przykościelny cmentarz. Z dawnych nagrobków zachowała się tylko płyta nagrobna Anny Gniewoszowej z 1630 roku, prezentowana obok wejścia.

Kościółek w Chotelku jest najstarszą, istniejącą, drewnianą budowlą sakralną na Kielecczyźnie.

widok ogólny

panorama

panorama - archiwalne

fasada

widok na prezbiterium

elewacja północna

sygnaturka

wnętrze

ołtarz późnorenesansowy

kopia tryptyku

portal z nadprożem w ośli grzbiet

płyta ngrobna

Lipnica Dolna - dwór Ledóchowskich

Dwór w Lipnicy Dolnej ( powiat bocheński, gmina Lipnica Murowana) mimo, że nazywany jest dworem Ledóchowskich, nie został wzniesiony przez tę rodzinę. Swoje powstanie zawdzięcza rodzinie Bzowskich, która w latach trzydziestych XIX wieku zakupiła majątek wraz ze starym, drewnianym jeszcze, dworem.

Kazimierz Bzowski, oficer armii austriackiej, rozwinął gospodarkę majątku i wzniósł nową siedzibę. Stary dwór rozebrano a zamiast niego powstała murowana, piętrowa rezydencja w stylu neoklasycystycznym. Budowla ma plan prostokąta. Od frontu znajduje się pogłębiony portyk kolumnowy a nad nim balkon w formie loggi z galerią. Całość nakrywa dach czterospadowy z dachówki.

 Projekt dworu nawiązywał, podobno, do francuskich pałaców wiejskich.

Po kilkudziesięciu latach nowy dwór zaczął jednak podupadać, ponieważ syn Kazimierza Bzowskiego, który odziedziczył majątek, nie mieszkał w nim na stałe. W 1872 roku sprzedał majątek Kazimierzowi Lgockiemu. W 1883 roku drogą zakupu, kolejnym właścicielem dóbr stał się Antoni Ledóchowski, który wraz z rodziną przybył w te strony z okolic Wiednia.

W czasie, gdy mieszkali tu Ledóchowscy dwór nieco rozbudowano. Między innymi połączono go za pomocą zadaszonego ganku z budynkiem gospodarczym dla służby. W samym ganku umieszczono zaś pokoje gościnne.

Całe założenie otaczało parkanowe ogrodzenie z bramą wjazdową ozdobioną posągami lwów. Ogrodzenie rozebrano po drugiej wojnie światowej.

Razem z dworem został zmodernizowany dawny park w stylu angielskim, z którego do dzisiaj pozostały tylko szczątki.

W rękach Ledóchowskich dwór pozostawał jako własność do stycznia 1945 roku, chociaż wcześniej rodzina została wysiedlona przez okupantów.

Po wojnie i wywłaszczeniu w budynku dworu mieściły się różne instytucje. Między innymi szkoła i posterunek milicji.

W latach 80-tych XX wieku dwór stał się własnością Kurii Diecezjalnej w Tarnowie i został wyremontowany. Budynek miał pełnić rolę domu zakonnego sióstr Urszulanek, zakonu założonego przez córkę Antoniego Ledóchowskiego, Urszulę ( kanonizowana w 2003 roku), która w dworze wraz z rodzeństwem przez kilka lat mieszkała.

Obecnie budynek nadal jest  pod opieką Urszulanek i mieści się w nim niewielkie muzeum poświęcone rodzinie Ledóchowskich.

Dwór murowany powstał po pożarze Lipnicy w 1828 roku, który strawił jej drewnianą zabudowę. Nowy budynek dworu miał być zaczątkiem planowanego, nowego centrum miasteczka. Centrum to jednak nigdy nie powstało, mimo, że ówczesny właściciel tych terenów Kazimierz Bzowski ofiarował na ten cel znaczną część swoich gruntów.

widok ogólny

panorama

zdjęcie archiwalne - www.urszulanki.pl

fasada

kolumny

elewacja ogrodowa

elewacja boczna

park

stare drzewo

kamienny lew