gatoma - na tropie zabytków

sobota, 31 października 2015

Chotel Czerwony - kościół św. Bartłomieja

Na gipsowym wzgórzu, w miejscowości Chotel Czerwony ( powiat buski, gmina Wiślica), wznosi się gotycki, murowany kościół, wzniesiony w latach 1440-1450, staraniem Jana Długosza, kustosza wiślickiego i kanonika krakowskiego. Obecna świątynia powstała na miejscu drewnianego kościoła z XIV wieku.

Jest to budowla jednonawowa, złożona z kwadratowej nawy i węższego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Do prezbiterium, od północy, przylega zakrystia. Przy nawie znajdują się dwie kruchty. Jedna, gotycka, z zegarem słonecznym, od południa. Druga piętrowa, neogotycka, z 1850 roku, od północy. Kościół opinają przypory a całość nakrywa wysoki dach dwuspadowy, kryty czerwoną dachówką. Na wschodniej ścianie prezbiterium znajduje się płaskorzeźba Ukrzyżowania.

Wnętrza kościoła nakrywają sklepienia sieciowe z herbami w zwornikach. W kruchcie południowej, nad portalem wewnętrznym, zachowała się gotycka tablica erekcyjna.

Kościół otacza zabytkowy mur z resztkami dawnej bramy cmentarnej, nad którą widnieje herb z Orłem Polskim.

Swoją nazwę miejscowość zawdzięcza, po części, dachowi świątyni, pokrytemu czerwoną dachówką.

Ciekawostką, niewyjaśnioną do dzisiaj, jest istnienie obrysów stóp ludzkich, umieszczonych na zewnętrznej świątyni.

Tuż obok kościoła znajduje się jedna z większych atrakcji okolicy. Jest nią Grota Kryształów Gipsowych, znajdująca się we wzgórzu, na którym wznosi się budowla.

panorama

panorama zdjęcie P. Pierściński

widok ogólny

prezbiterium

Ukrzyżowanie na ścianie prezbiterium

napisy

widok na fasadę

fasada z dzwonnicą

okno

wnętrze

wnętrze prezbiterium

sklepienie sieciowe

zwornik z wizerunkiem Orła Białego

portal do zakrystii

malowana dekoracja wokół portalu

detal

ołtarz główny

krucyfiks na ołtarzu

gotyckie tabernakulum

zwieńczenie tabernakulum

zamurowany portal

łuk tęczowy

sklepienie nawy z herbami

chór

epitafia

krucyfiks na ścianie nawy

ambona z konfesjonałem

tablica fundacyjna

fragment polichromii kruchty

malowana tablica

herb Wieniawa na sklepieniu

kropielnica drewniana

napisy przy wejściu

zgar słoneczny

wizerunek zegara

portal do kruchty

ryty stóp przy portalu

herb na bramce ogrodzenia

poniedziałek, 26 października 2015

Aleksandrowice - dwór Radziwiłłów

Częścią majątku Radziwiłłów w Balicach była miejscowość Aleksandrowice ( powiat krakowski, gmina Zabierzów).

Zachował się w niej murowany dwór, zbudowany około 1900 roku w stylu neoklasycystycznym.

Budynek wzniesiono niedaleko poprzedniego dworu, który był już bardzo zniszczony i rozebrano go w 1895 roku. W nowym dworze mieszkał, prawdopodobnie, zarządca majątku.

Dworowi towarzyszyły liczne budynki gospodarcze, dzisiaj częściowo wyburzone oraz rozległy park. Park, niestety, zachował się w formie szczątkowej.

Obecnie całe założenie należy do Instytutu Zootechniki w Balicach, który prowadzi tutaj gospodarstwo rolne. Mieści się tutaj także laboratorium.

W XVI wieku, na zboczach Winnej Góry, Seweryn Boner założył jedną z pierwszych winnic w Polsce oraz sady owocowe, gdzie uprawiano także owoce południowe.

Aleksandrowice były także, w przeszłości, znanym ośrodkiem kalwinizmu.

widok ogólny

zdjęcie - Fotopolska

elewacja ogrodowa

wejście główne

ganek

budynek gospodarczy

środa, 21 października 2015

Wiśniowa - kościół św. Marcina

Drewniany kościół w Wiśniowej ( powiat myślenicki, gmina Wiśniowa) pochodzi

z lat 1720 - 1730 i powstał na miejscu wcześniejszej świątyni z XV wieku. Budowla jest orientowana i ma konstrukcję zrębową. Składa się z prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz z szerszej, prostokątnej nawy, przedzielonej w środku na trzy części za pomocą drewnianych słupów. Całość nakrywa dwuspadowy dach.

Prezbiterium towarzyszą od północy zakrystia a od wchodu Ogrójec z XIX wieku. Z kolei przy nawie znajdują się kruchty.

Wnętrze kościoła utrzymane jest w stylu barokowym a polichromia została wykonana w 1910 roku.

Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, pochodząca także z wieku XVIII. Zawieszono w niej dzwon pochodzący z 1726 roku.

Przy kościele znajdują się dwa zabytkowe nagrobki.

widok ogólny

prezbiterium i zakrystia

widok na Ogrojec

Ogrojec

sygnaturka

okno

wnętrze

widok na ołtarz

ołtarz główny

Grupa Ukrzyżowania

polichromia stropu

polichromia prezbiterium

ołtarz boczny

chór

ambona

chrzcielnica

kropielnica

stary nagrobek

herb na nagrobku

nagrobek

schody

dzwonnica

piątek, 16 października 2015

Wieliczka - Zamek Żupny

Z kopalnią soli w Wieliczce ( powiat wielicki, gmina Wieliczka) ściśle związane jest istnienie zamku pełniącego rolę siedziby zarządu i centrum administracji kopalni soli w Wieliczce i Bochni, czyli Żup Krakowskich.

Pierwsze budynki powstały w I połowie XIII wieku, prawdopodobnie z inicjatywy księcia Henryka Probusa, któremu Wieliczka zawdzięcza także pierwszą lokację miasta.

Początkowo powstała wschodnia część Zamku Środkowego, pełniąca funkcję magazynu soli.

W miarę rozwoju Żup, budynek rozrastał się. Powstał parterowy dom zwany „Domem pośród Żupy”. Mieściły się w nim pomieszczenia reprezentacyjne, takie jak: Izba Grodzka czy Izba Królewska oraz siedziba żupnika. W XVI wieku dobudowano piętro, które zwieńczono attyką ( obecnie nie istnieje).

W pierwszej połowie XIV wieku wzniesiono Zamek Północny, czyli Dom Żupny, który rozbudowywano do wieku XV. Ta część zamku miała znaczenie gospodarcze, ale mieściły się w nim także izby mieszkalne dla wyższych urzędników żupy. Znajdowała się także tutaj kaplica. W połowie XIX wieku wybudowano drewniany ganek komunikacyjny.

Z zamkiem związana jest także, pochodząca z XIV wieku, murowana Baszta. Stanowi ona cześć, nie zachowanych, umocnień miasta, powstałych za czasów Kazimierza Wielkiego. Jest to jedyna baszta, która przetrwała. A było ich aż 19.

Na dziedzińcu zamkowym zachowały się resztki murów dawnych kuchni żupnych z XV wieku, w których wydawano bezpłatne posiłki dla pracowników Żup.

W pobliżu Domu pośród Żupy odnaleziono pozostałości pierwszego szybu górniczego w Wieliczce.

Najmłodszą częścią Zamku Żupnego jest Zamek Południowy, wzniesiony w XIX wieku, na miejscu drewnianych obiektów gospodarczych.

Zamek Żupny był wielokrotnie przebudowywany w związku z najazdami i pożarami.

Największe zniszczenia przyniosło jednak bombardowanie lotnictwa radzieckiego w styczniu 1945 roku.

Po wojnie obiekt odrestaurowano. Remont zakończono w 1992 roku. W 2013 roku Zamek Żupny dołączono do Kopalni Soli na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W czasach Średniowiecza sól była towarem luksusowym. Żupy Królewskie przynosiły ogromne dochody. W czasach Kazimierza Wielkiego stanowiły nawet jedną czwartą dochodu budżetu Królestwa.

Funkcja Żupnika także stanowiła nie lada wyróżnienie i była niezwykle dochodową posadą. Dzięki pełnieniu funkcji żupnika wzbogacił się m.in. Sebastian Lubomirski, twórca potęgi tego arystokratycznego rodu.

Pierwszym żupnikiem krakowskim został, mianowany w 1333 roku, Francuz Wojciech Porinus.