gatoma - na tropie zabytków

poniedziałek, 18 sierpnia 2014

Morawica - kościół św. Bartłomieja

Zespół kościoła parafialnego w Morawicy ( powiat krakowski, gmina Liszki) usytuowany jest na dawnym wzgórzu zamkowym, gdzie dawniej wznosił się gotycki zamek Tęczyńskich a wcześniej XI-wieczne palatium.

Zespół składa się z murowanego kościoła, dzwonnicy oraz plebanii i ogrodzenia.

Świątynia reprezentuje styl późnobarokowy i powstała w latach 1743-1748 roku z fundacji rodzin Czartoryskich i Sieniawskich, zastępując wcześniejszy skromny kościół gotycki.

Jej projektantem był włoski architekt Franciszek Placidi.

Jest to jednonawowa budowla z prezbiterium zakończonym półkolistą absydą. Prezbiterium towarzyszą zakrystie, w tym jedna z XIX wieku pełniąca funkcje skarbczyka.

Wnętrze nawy przykrywa sklepienie kolebkowe z żagielkami. Ściany podzielone są pilastrami z bogato rzeźbionymi głowicami. Nad pilastrami biegnie gzyms z metalowa balustradą.

Na jednolite stylowo wyposażenie składa się pięć ołtarzy w tym cztery boczne, ambona, drewniane ławki kolatorskie oraz kamienne portale z medalionami. Wcześniejsza jest chrzcielnica z czarnego marmuru. Dzieło to pochodzi z XVII wieku.

Wejście do świątyni tworzy barokowy portal z czarnego marmuru dębnickiego z herbami fundatorów kościoła.

Z czasów powstania kościoła pochodzi murowana dzwonnica arkadowa z trójkątnym szczytem.

Ciekawym budynkiem jest starsza od opisywanej świątyni plebania. Budynek ten, przerobiony w XIX wieku, zawiera w sobie pozostałości dawnego zamku Tęczyńskich oraz jednego z najstarszych w Polsce palatium. W 2019 roku odsłonięto fragment romańskiego portalu oraz fundament palatium. Na plebanii zachowała się tablica fundacyjna plebanii z 1666 roku.

W obrębie murów kościelnych zachowała się kaplica rodziny Szybalskich z XIX wieku a na cmentarzu poniżej murowana kaplica Radziwiłłów z podkrakowskich Balic.

widok ogólny

panorama

prezbiterium

elewacja północna

fasada

fragment fasady z zegarem

portal główny

herby fundatorów kościoła

okna

wnętrze

ołtarz główny

ambona

chór

widok na plebanię od strony kościoła

plebania

mur romański

fragment portalu romańskiego

odkrywka muru

dzwonnica

kaplica Szybalskich

wnętrze kaplicy

nagrobek

kaplica Radziwiłłów na cmentarzu

środa, 13 sierpnia 2014

Rudze- dwór

Murowany dwór w Rudzach ( powiat oświęcimski, gmina Zator) wzniósł pod koniec XVIII wieku burgrabia krakowski, Jan Biberstein Starowieyski.

Jest to budynek parterowy, na planie prostokąta z trzema ryzalitami od ogrodu i płytkim ryzalitem od frontu. Bryłę nakrywa czterospadowy dach początkowo kryty gontem, obecnie blachą.

Na początku XIX wieku majątek z dworem przeszedł w ręce rodziny Bobrowskich, których herb znajduje się na frontowej, zwieńczonej trójkątnym szczytem, facjacie.

Facjatę dobudowano później, podobnie jak ryzality od ogrodu. Z czasów Bobrowskich pochodzi także balkon z balustradą z metalu, na której także widnieje herb Bobrowskich. Balkon pierwotnie był nadwieszony a obecnie wsparty jest na dwóch kolumienkach.

Od północy dwór sąsiaduje z budynkiem dawnych kuchni i mieszkaniami dla służby.

Po Bobrowskich właścicielami dworu byli m.in. Władysław Heradin oraz rodzina Chrząszczów z Graboszyc. Ostatnią, przedwojenną właścicielką majątku była Rozalia Penkala.

Po rozparcelowaniu majątku po 1945 roku, przez wiele lat (do lat 90-tych XX wieku) w budynku mieściła się szkoła a dwór został zaadoptowany do nowej roli.

Obecnie dwór znajduje się w rękach prywatnych i prowadzone jest nim Edukacyjne Gospodarstwo Agroturystyczne „ Dworek Młynarza”.

widok ogólny

widok od ogrodu

widok od podjazdu

panorama

fasada

fragment fasady

zwieńczenie z herbem

balkon

elewacja ogrodowa

budynek gospodarczy

fragment dawnego parku

piątek, 8 sierpnia 2014

Słopnice - kościół św. Andrzeja

Obecny kościół drewniany w Słopnicach ( powiat limanowski, gmina Słopnice ) pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku. Jest to budowla bezwieżowa, orientowana, o konstrukcji zrębowej. Składa się z wielobocznie zamkniętego prezbiterium z piętrową zakrystią, nawy poprzedzonej kruchtą oraz późniejszej ( XIX wiek) niewielkiej kaplicy św. Józefa, dostawionej do nawy od strony południowej. Całość nakrywa dach z blachy.

We wnętrzu przykrytym stropem zwraca uwagę manierystyczny ołtarz główny z początku XVII wieku. Pozostałe elementy wyposażenia pochodzą z okresu baroku i rokoka oraz z XIX i XX wieku. Zachował się jednak, starszy od świątyni, gotycki krucyfiks z XV wieku.

W XVIII wieku włączono w mur okalający kościół wolnostojącą dzwonnicę parawanową z arkadami, nakryta daszkiem z gontu.

widok ogólny

widok na prezbiterium

prezbiterium

krucyfiks

fasada

elewacja południowa

kaplica

elewacja północna

wnętrze

obraz z wizerunkiem fundatora

ambona

kropielnica

kościół i dzwonnica

dzwonnica

niedziela, 3 sierpnia 2014

Andrychów- pałac

Pałac w Andrychowie ( powiat wadowicki, gmina Andrychów) powstał na miejscu dworu obronnego z pierwszej połowy XVII wieku, wzniesionego przez Marcjana Przełęskiego.

Najpierw powstał korpus główny pałacu a w XVIII wieku, prawdopodobnie za czasów Szwarcenberg-Czernych lub Ankwiczów, dobudowano skrzydło zachodnie.

Przebudowa klasycystyczna wraz z dodaniem skrzydła wschodniego miała miejsce w pierwszej połowie XIX wieku z inicjatywy rodziny Bobrowskich. Rodzina ta od 1807 roku stała się właścicielem dóbr andrychowskich.

Po przebudowie pałac otrzymał kształt podkowy. Jest to budowla parterowa, w znacznej części podpiwniczona. Fasadę frontową zdobi dorycki portyk kolumnowy z trójkątnym tympanonem. Umieszczono w nim herby właścicieli „Jastrzębiec” i „Poraj”. Od południa, na osi z portykiem, znajduje się piętrowy ryzalit. W narożniku południowo - zachodnim stoi wieża nakryta daszkiem.

Z powodu istnienia tej wieży oraz szkarp w narożnikach, pałac nazywany jest czasem „ zamkiem”.

Pałac przed wojną był bardzo bogato wyposażony, miał około 30 pokoi, salę balową i oranżerię.

Obok pałacu zachował się budynek dawnej powozowni. Do lat 70-tych XX wieku istniał jeszcze XVIII- wieczny pawilon ogrodowy, ale nie przetrwał do obecnych czasów.

Pałac otaczał rozległy park angielski oraz stawy, które były pozostałościami dawnej fosy. Obecnie z trzech stawów zachował się tylko jeden. Pozostałe osuszono.

Ostatnim przedwojennym właścicielem pałacu był Stefan Bobrowski, który przez wiele lat pełnił funkcję burmistrza Andrychowa. Po śmierci, w roku 1932, został pochowany w grobowcu rodzinnym przy pobliskim kościele parafialnym. Z powodu małoletniości syna Karola, majątkiem po śmierci męża zarządzała Róża z Męcińskich.

Po upaństwowieniu w pałacu mieściły się różne instytucje m.in. przedszkole. Park pałacowy został przekształcony w park miejski.

Kilka lat temu spadkobiercy przedwojennych właścicieli odzyskali pałac i obecnie dzierżawią go gminnej jednostce a gmina ma zamiar pałac odkupić. Sprawa zakupu jest na etapie finalizacji.