wtorek, 11 marca 2014

Luborzyca - kościół Znalezienia i Podwyższenia Krzyża Świętego

Obecny murowany kościół parafialny w Luborzycy ( powiat krakowski, gmina Kocmyrzów-Luborzyca ) powstał przed 1433 roku jako budowla gotycka, dzięki staraniom rektora Akademii Krakowskiej  Mikołaja Hińczowicza. 

Jest to kościół ceglany, orientowany, jednonawowy z krótkim prezbiterium zamkniętym ścianą prostą. Od północy do prezbiterium przylega dawna zakrystia obecnie przerobiona i pełniąca funkcję kaplicy. Obecna zakrystia mieści się w piętrowej przybudówce z przełomu XV.XVI wieku, znajdującej się od wschodu prezbiterium. Do nawy przylegają dwie kruchty: południowa i zachodnia. Ściany zewnętrzne opięte są przyporami a całość nakrywają dachy dwuspadowe.

Wnętrze przykrywa gotyckie sklepienie sieciowe oddzielone ostrołukowym łukiem tęczowym z gotyckim krucyfiksem z XIV wieku.. Z gotyckich elementów architektonicznych zachowały się  dwa portale ostrołukowe w tym jeden do dawnej zakrystii.

Wystrój świątyni jest barokowy ale zachowały się elementy wcześniejsze w tym gotyckie tabernakulum ścienne z wimpergą oraz renesansowe marmurowe epitafium z XVI wieku.

Z tego kościoła pochodzi romańska antaba z z przełomu XII i  XIII wieku. Antaba w kształcie głowy lwa, wykonana z brązu, była umieszczona wtórnie ( została przywieziona) w drzwiach do świątyni. Obecnie na jej miejscu jest kopia.

widok ogólny
zdjęcie archiwalne - Fotopolska

droga do kościoła

widok od wschodu

przybudówka do prezbiterium

fasada
kruchta zachodnia

zwieńczenie fasady

                                                                    elewacja południowa

schody na chór

przebudowana pierwotna zakrystia

zamurowane okno

mur fundamentów

ślady po świdrach

wejście na schody wewnętrzne

wnętrze

widok na ołtarz główny

ołtarz główny

portal do zakrystii

sklepienie sieciowe prezbiterium

gotyckie tabernakulum ścienne

renesansowe epitafium

sklepienie nawy

portal do nawy

gotycki krucyfiks

obraz

epitafium

barokowa chrzcielnica

chór

antaba romańska - obecnie Muzeum Archidiecezjalne Kraków

dzwonnica

dzwony

czwartek, 6 marca 2014

Dobczyce- mury miejskie

W Dobczycach (powiat myślenicki, gmina Dobczyce) na wzgórzu, niedaleko zamku, zachował się fragment murów miejskich dawnego podgrodzia a później miasta Dobczyc.

Mury pochodzą z XIV I XV wieku i pierwotnie miały kształt nieregularnego prostokąta. Wykonane z piaskowca, ciągnęły się na długość 700 metrów i były wysokie na ok. 9 metrów. Ich grubość wynosiła średnio ok. 2 metry. Po raz pierwszy potwierdzono ich istnienie w akcie lokacyjnym z 1362 roku, wydanym przez Kazimierza Wielkiego.

Usytuowane na wzgórzu stare miasto Dobczyce, mimo zabezpieczeń w postaci murów, zostało w II połowie XVIII wieku zniszczone przez najazd szwedzki a mury bardzo wtedy ucierpiały.
Ponadto w starym mieście coraz trudniej było o wodę. W związku z tą niedogodnością w 1768 roku miasto przeniesiono na dół i nazwano je nowym miastem.

Mury miejskie, po przeniesieniu miasta, zaczęły niszczeć i powoli je rozbierano.
Remont i zabezpieczenia zachowanych szczątków murów, baszty oraz bramy wykonano na początku XX wieku i kontynuowano, z przerwami, do czasów współczesnych.

Najpoważniejsza renowacja wraz z rekonstrukcją baszty do jej pierwotnej wysokości, odnowieniem wschodniego odcinka muru oraz rekonstrukcją bramy miejskiej, miała miejsce

w latach 2012-2013. Pozyskano na ten cel około 3 miliony złotych, w tym jeden milion złotych z funduszy UE.

baszta i brama miejska
droga do bramy

zdjęcie archiwalne

mury panorama- zdjęcie Fotopolska

brama miejska po rekonstrukcji
baszta
mury i baszta od wewnątrz
mury i ganek straży
wejście na basztę
otwory strzelnicze
widok z baszty na jezioro

sobota, 1 marca 2014

Stopnica - klasztor Reformatów

Zespół klasztorny Reformatów w Stopnicy ( powiat buski, gmina Stopnica) został ufundowany w 1639 roku przez kasztelana wojnickiego Krzysztofa Ossolińskiego i jego żonę Annę w stylu barokowym.

Klasztor był niszczony wielokrotnie, między innymi podczas Potopu.

W 1944 roku wycofujące się wojska hitlerowskie wysadziły w powietrze kościół klasztorny, który nie został już odbudowany. Z dawnego kościoła zachowało się arkadowe przejście z nawy do kaplicy oraz fragmenty murów przyziemia i fasady. W ścianie muru dziedzińca umieszczono liczne epitafia z dawnej świątyni.

W 1979 roku klasztor przejął zakon sercanów. Budynki klasztoru zostały odbudowane a jedno ze skrzydeł zaadoptowano na kościół.

Wejście na dziedziniec zewnętrzny prowadzi przez barokową bramę.

widok ogólny
dawny kościół - zdjęcie archiwalne - Fotopolska

ruiny dawnego kościoła

klasztor - archiwalne - zdjęcie Fotopolska

widok na obecny kościół i ołtarz polowy

mur z epitafiami

epitafium fundatora klasztoru

herma

pozostałość nagrobka

dziedziniec

nagrobek neogotycki

nagrobek

brama

poniedziałek, 24 lutego 2014

Paszkówka - pałac Wężyków

Zanim powstał obecny pałac w Paszkówce ( powiat wadowicki, gmina Brzeźnica), w południowo-zachodnim narożniku parku stał stary, prawdopodobnie drewniany, dwór z drugiej połowy XVIII wieku, rozebrany w wieku następnym.

Około 1830 roku majątek nabył Leonard Wężyk i to on wraz z żoną Ludwiką z Żeleńskich,  zlecili budowę obecnego pałacu. Powstał on wg projektu architekta Feliksa Księgarskiego  (architekt ten był również autorem projektu budynku Collegium Novum UJ w Krakowie). Budowa trwała od roku 1865 do roku 1870 i kosztowała 100 tyś. złotych reńskich.

Jest to piętrowa budowla na planie wydłużonego prostokąta z ośmioboczną wieżą, przylegającą do skrzydła wschodniego. Styl pałacu jest niejednoznaczny, ale w jakiś sposób nawiązuje do gotyku angielskiego. Nad wejściem głównym umieszczone są herby Wężyków i Żeleńskich. Elewację zdobią liczne gzymsy, fryzy oraz dekoracyjne obramienia okien. W medalionach pod oknami znajdują się rzeźby, przypominające głowy z Sali Poselskiej zamku na Wawelu.

Wężykowie byli właścicielami pałacu do końca II wojny światowej. W roku 1948 nastąpiła parcelacja majątku i w pałacu umieszczono szkołę a następnie przychodnię zdrowia.

Od lat siedemdziesiątych XX wieku, przez około 20 lat, w pałacu mieścił się Dom Wypoczynkowy
„ Kasztelanka”. Przed jego otwarciem, został przeprowadzony, jedyny w czasach socjalizmu, remont budynku.

Po 1989 roku majątek wraz z pałacem przeszedł na własność gminy Brzeźnica i stał przez kilka lat opuszczony. W roku 1997 kupił go prywatny inwestor, który przeprowadził gruntowny remont zniszczonej siedziby Wężyków z przeznaczeniem na hotel i centrum konferencyjne, które funkcjonuje do dzisiaj.

Wokół pałacu rozciąga się park z pozostałością dawnego ogrodu włoskiego z XVIII wieku. Zachowały się resztki szpalerów grabowych oraz nikłe fragmenty fos i wałów. Nad piwnicą, pełniącą funkcję lodowni, w oryginalnym założeniu ogrodu włoskiego, znajdował się kopiec widokowy. Za kopcem nie było wówczas drzew i można było stamtąd podziwiać panoramę okolicy.

widok ogólny
zdjęcie lotnicze - lata 20-te XX wieku

pałac jesienią
pałac jako dom wypoczynkowy

fasada
ryzalit z wejściem głównym
elewacja ogrodowa
wieża i elewacja boczna
fragment jednego z ryzalitów
loggia ogrodowa
kartusze herbowe Wężyków i Żeleńskich
drzwi wejściowe
ozdobne okno
medalion z "głową wawelską"
fryzy ozdobne
sień
salon
lustro w salonie
fragment sufitu salonu
park
aleja parkowa i lodownia